Eigen risico stijgt naar 460 euro in 2027: CPB berekent lagere premies, maar lagere inkomens dragen zwaarste last

Negen jaar bevroren, nu omhoog

Het eigen risico in de Nederlandse zorgverzekering stond negen jaar lang bevroren op 385 euro. Opeenvolgende kabinetten durfden de verhoging niet aan, uit vrees voor politieke weerstand en de zichtbare pijn die een hogere drempel oplegt aan mensen die daadwerkelijk medische zorg nodig hebben. Het kabinet-Jetten, de D66-VVD-CDA-minderheidscoalitie die op 23 februari 2026 aantrad, koos er toch voor. In het coalitieakkoord is vastgelegd dat het eigen risico in 2027 stijgt naar 460 euro en in 2030 de grens van 520 euro bereikt, gekoppeld aan de inflatie.

CPB: lagere premies, maar hogere lasten elders

Op 23 maart 2026 publiceerde het Centraal Planbureau (CPB) zijn analyse van de maatregel. De basisredenering van het kabinet klopt, aldus het CPB: een hoger eigen risico verlaagt de zorgpremie, omdat verzekerden een groter deel van hun zorgkosten zelf dragen. Dat drukt de collectieve lasten op de zorgverzekering. Maar het CPB voegde een belangrijke nuance toe: de vrijkomende ruimte wordt gedeeltelijk ingevuld door hogere inkomstenbelasting. Voor veel huishoudens vallen de besparingen op de premie daardoor weg tegen de hogere belastingdruk elders in hun budget. Per saldo gaan middeninkomens er nauwelijks op vooruit.

Wie wordt het hardst geraakt?

Dat brengt de kernvraag bij de maatregel: wie draagt de last? Het CPB en het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) berekenden eerder dat de koopkracht van lagere inkomensgroepen onder het totale pakket aan kabinetsplannen gemiddeld 0,4 procent per jaar daalt. Mensen met een chronische aandoening, die structureel meer zorg gebruiken dan gemiddeld, bereiken hun eigen risico elk jaar en betalen daardoor structureel meer. Voor een minimumloner of iemand die leeft van een uitkering is 460 euro een substantieel deel van het maandinkomen. Patienten met een laag inkomen zullen eerder medische hulp mijden, een fenomeen dat de zorg op de langere termijn juist duurder maakt.

Een onderdeel van een pakket van 10 miljard aan bezuinigingen op zorg

De verhoging van het eigen risico staat niet op zichzelf. Het kabinet-Jetten heeft in zijn coalitieakkoord bijna 10 miljard euro aan bezuinigingen op de zorg opgenomen. Naast het eigen risico gaat het om beperking van de aanspraak op langdurige zorg, een strakkere toets voor het zorgkantoor en bezuinigingen op de ggz. Critici stellen dat het kabinet de bezuinigingsopgave eenzijdig neerlegt bij de gebruikers van zorg, in plaats van bij de aanbieders, de verzekeringswereld of door efficientiewinst te boeken in de keten. Voorstanders benadrukken dat de Nederlandse zorgkosten structureel te hard groeien en dat ingrijpen onvermijdelijk was.

Reacties: patienten, oppositie en zorgverleners

Patienten- en ouderenorganisaties lieten direct van zich horen. De Patientenfederatie Nederland noemde de verhoging "onacceptabel voor chronisch zieken die geen keuze hebben in hun zorggebruik". Ouderenbond ANBO wees op de combinatie van een stijgend eigen risico, hogere energiekosten en tegenvallende koopkrachtontwikkeling bij gepensioneerden. De oppositiepartijen NSC en PVV, beide buiten de coalitie gebleven, kondigen Kamervragen aan. NSC-fractieleider vroeg om een volledig overzicht van de koopkrachteffecten per inkomensklasse. Huisartsen- en ziekenhuisorganisaties uitten zorgen over de toegankelijkheid van zorg als de financiele drempel te hoog wordt.

Minderheidsregering onder druk

Het kabinet-Jetten regeert met 66 van de 150 Tweede Kamerzetels en is daarmee afhankelijk van steun van wisselende oppositiepartijen voor zijn beleid. De verhoging van het eigen risico, een van de meest zichtbare maatregelen uit het coalitieakkoord, wordt daarmee een eerste echte krachtmeting. Als de oppositie zich aaneensluit om de maatregel te blokkeren, ontstaat er direct een regerings- en budgetcrisis. Het kabinet hoopt op steun van gedoogpartners of pragmatische meerderheden per maatregel. De debatten over de zorgbegroting, gepland voor april en mei 2026, zullen uitwijzen hoe breed het draagvlak in de Kamer werkelijk is.