Nederland telt meeste AI-talent in Europa, maar laat het liggen

Nederland scoort het hoogste in Europa als het gaat om de dichtheid van AI-professionals: bijna elf specialisten per tienduizend inwoners. Een indrukwekkend cijfer dat suggereert dat de Nederlandse techsector klaar is voor de mondiale top. De werkelijkheid is echter minder rooskleurig. Volgens het jaarlijkse State of Dutch Tech-rapport van Techleap groeit de AI-sector hier langzamer dan in vrijwel alle andere EU-landen. De paradox is opvallend: veel talent, maar weinig schaalgroei.

Veelbelovend begin, moeizame doorgroei

In de vroege fase van bedrijfsontwikkeling doet Nederland het uitstekend. Amsterdam staat wereldwijd op de zesde plaats als het gaat om investeringen in jonge AI-bedrijven. Maar zodra een startup de stap wil zetten naar een volgende groeifase, verdampt die toppositie. Voor latere investeringsrondes zakt de hoofdstad naar de achttiende plek wereldwijd, ver achter Londen, Parijs en Berlijn.

Dat heeft directe gevolgen voor de doorstroom. Slechts 21 procent van de Nederlandse AI-startups slaagt erin door te groeien naar een zogenoemde scale-up. In de rest van Europa ligt dat gemiddelde op 31 procent. In de Verenigde Staten is dat zelfs 81 procent. Wie op die cijfers terugkijkt, ziet niet alleen een kans die wordt gemist, maar een structureel probleem dat de concurrentiepositie van Nederland op langere termijn ondermijnt.

Kapitaal blijft schaars

Een van de voornaamste oorzaken is het gebrek aan durfkapitaal in latere groeifases. Van al het risicokapitaal dat in Nederland wordt geïnvesteerd, gaat 27 procent naar AI-bedrijven. In de EU als geheel is dat 32 procent; in de VS bijna 60 procent. Bovendien is driekwart van het AI-investeringsgeld afkomstig van buitenlandse partijen, wat aangeeft dat het buitenland Nederland wél ziet zitten, maar inheemse investeerders terughoudend blijven.

Prins Constantijn van Techleap wees in zijn toelichting op de rol van risicomijding. Nederlandse AI-professionals kiezen vaker voor een baan bij een groot, gevestigd bedrijf dan voor het avontuur van een startup. Baanzekerheid speelt daarin mee, zo stelt hij, maar het gebrek aan aantrekkelijk groeiperspectief ook. Als scale-ups niet van de grond komen, zijn er ook minder succesverhalen om nieuwe talenten te verleiden.

Overheid richt pijlen op verkeerde doelgroep

Het rapport hekelt ook hoe de overheid haar steun verdeelt. Een subsidieorganisatie die jonge innovatieve bedrijven zou moeten helpen, richt haar middelen disproportioneel op grote, gevestigde ondernemingen. Startups en scale-ups, juist de bedrijven die de economische motor van de toekomst moeten vormen, vissen achter het net.

Daar komt bij dat vrouwelijke ondernemers structureel worden benadeeld. In 2025 ontvingen zij gemiddeld 14 procent minder kapitaal dan hun mannelijke collega's. Slechts 9 procent van de techbedrijven wordt geleid door een vrouw, een percentage dat Constantijn omschreef als "schandalig weinig." Een ecosysteem dat een groot deel van zijn talentpool negeert, laat per definitie kansen onbenut.

Deep tech als lichtpunt

Niet alles is kommer en kwel. Op het gebied van deep tech, technologieën als halfgeleiders, fotonica en kwantumcomputing, presteert Nederland bovengemiddeld. Hoewel deep tech slechts 12 procent van het totale tech-ecosysteem beslaat, levert het 41 procent van alle scale-ups. Investeringen in deze sector vertegenwoordigen eveneens 41 procent van het totale durfkapitaal, ruim boven het Europese gemiddelde.

Amsterdam, Eindhoven en Delft vormen daarin sterke clusters met nauwe banden tussen industrie en kennisinstellingen. ASML, IMEC en NXP trekken internationaal aandacht en fungeren als magneet voor gespecialiseerde ingenieurs. Die kracht dreigt echter te verdampen als er geen bijpassend financieel ecosysteem voor jonge, groeiende bedrijven ontstaat.

Opschalen of achterblijven

Techleap roept in het rapport op tot gezamenlijke actie van overheid, investeerders, universiteiten en bedrijfsleven. De boodschap is duidelijk: de sterke basis is aanwezig, maar zonder structurele verbeteringen in financiering, groeibegeleiding en toegang tot rekenkracht zal Nederland blijven fungeren als kweekvijver voor talent dat vervolgens zijn weg vindt naar Londen, Berlijn of San Francisco.

Voor een land dat zichzelf graag positioneert als Europese techkoploper, is dat een ongemakkelijke conclusie. Het goede nieuws is dat de ingrediënten voor succes er wél zijn. De vraag is of Nederland bereid is ze ook daadwerkelijk te benutten.