Eerste Europese chipfabriek voor fotonische chips opent in Eindhoven: licht vervangt elektriciteit

Op de High Tech Campus in Eindhoven is de bouw gestart van de eerste industriele proeffabriek ter wereld voor fotonische chips op 6-inch wafer-schaal. Minister Dirk Bellert van Economische Zaken en Klimaat gaf het startsein op 9 maart 2026. Het PIXEurope-consortium, geleid door onderzoeksorganisatie TNO, investeert samen met de Europese Unie en het Nederlandse kabinet meer dan 150 miljoen euro in de faciliteit. De productielijn moet eind 2027 operationeel zijn en jaarlijks tot 10 miljoen chips produceren.

Wat maakt fotonische chips anders?

Traditionele computerchips verwerken informatie via elektrische signalen die door koperen verbindingen stromen. Fotonische chips doen dit via lichtpulsen, vergelijkbaar met de manier waarop glasvezelkabels data transporteren. Dat levert twee grote voordelen op. Licht is sneller dan elektronen: fotonische verbindingen kunnen grotere hoeveelheden data per seconde verplaatsen. Bovendien gaat er aanzienlijk minder energie verloren als warmte, wat de chips zuiniger maakt bij gelijke of betere prestaties.

De technologie is niet nieuw, maar was tot nu toe te duur om op grote schaal te produceren. Door over te stappen van 4-inch naar 6-inch wafers, de ronde substraten waarop chips worden gefabriceerd, kunnen fabrikanten per productieronde twee keer zoveel chips maken. Die schaalsprong drukt de kostprijs per chip en maakt brede commerciele toepassing voor het eerst haalbaar.

Wie zit er achter het project?

TNO fungeert als trekker van het PIXEurope-consortium en bouwt de faciliteit samen met de TU Eindhoven en de Universiteit Twente. Chipbedrijf SMART Photonics plaatst zijn eigen productielijn in dezelfde ruimte, wat zorgt voor directe samenwerking tussen onderzoek en industrie. De bouwkosten bedragen 65 miljoen euro, de aanschaf van gespecialiseerde machines nog eens 62 miljoen, voor een totaal van 127 miljoen euro aan fysieke investeringen. Aanvullende financiering van de EU en het ministerie van Defensie brengt het totale pakket op meer dan 150 miljoen euro.

De fabriek fungeert als een zogenoemde open-access pilot line: bedrijven die fotonische chips willen ontwikkelen, kunnen er prototypes en kleine series laten produceren zonder zelf een dure cleanroom te hoeven bouwen. Dat verlaagt de drempel voor Europese start-ups en scale-ups op dit gebied aanzienlijk.

Waarvoor worden fotonische chips gebruikt?

De toepassingen zijn breed en raken direct aan de grote technologische uitdagingen van dit decennium. Datacenters, die door de explosieve groei van kunstmatige intelligentie steeds meer rekenkracht en bandbreedte nodig hebben, zijn een van de voornaamste afzetmarkten. Fotonische verbindingen tussen servers kunnen de energierekening van grote AI-datacenters significant verlagen.

Daarnaast worden fotonische chips al ingezet in glasvezelontvangers voor thuisabonnementen en zullen ze een sleutelrol spelen in toekomstige 6G-communicatienetwerken. In de medische wereld bieden ze perspectief voor draagbare diagnostische apparaten die via licht bloedwaarden of kankercellen detecteren. Ook voor autonome voertuigen zijn fotonische sensoren essentieel om de omgeving nauwkeurig in kaart te brengen.

Europa haalt achterstand in

De opening past in een bredere Europese strategie om minder afhankelijk te worden van chipproductie buiten het continent. De EU Chips Act, in 2023 aangenomen, stelt miljarden beschikbaar om de Europese chipindustrie te versterken. Fotonische chips zijn daarin een niche, maar een strategisch belangrijke: Europa heeft op dit vlak een voorsprong op de VS en China die het wil benutten voordat die landen de achterstand inhalen.

Nederland profiteert daarbij van een uniek ecosysteem. ASML in Veldhoven levert de lithografiemachines die nodig zijn om chips te maken; TNO en de TU Eindhoven leveren wetenschappelijke kennis; en de High Tech Campus biedt een netwerk van toeleveranciers en spin-offs. De fotonische chipfabriek voegt een schakel toe aan die keten die tot nu toe ontbrak: een plek waar kennis wordt omgezet in serieproductie.

Wanneer zijn de eerste chips beschikbaar?

De bouw duurt naar verwachting ruim een jaar. TNO mikt op een officiele opening in mei 2027, waarna de productielijn geleidelijk wordt opgeschaald naar volledige capaciteit in 2028. De eerste klanten zijn al in gesprek met het consortium. Voor de bredere Nederlandse techsector is de fabriek een signaal dat Eindhoven zijn positie als Europees chipcentrum verder consolideert, naast en complementair aan ASML's dominantie in lithografie.