Raad van State vernietigt vluchtenplafond Schiphol: minister moet opnieuw beginnen

Het kabinet-Schoof moet opnieuw aan de slag met het Schiphol-dossier. De Raad van State, de hoogste bestuursrechter van Nederland, heeft op 11 maart het luchthavenverkeerbesluit vernietigd waarmee de regering Schiphol wilde beperken tot 478.000 vluchten per jaar. De rechter oordeelde dat de minister van Infrastructuur en Waterstaat het besluit onvoldoende zorgvuldig heeft voorbereid en niet afdoende heeft onderbouwd waarom een vliegplafond automatisch tot minder geluidsoverlast voor omwonenden zou leiden. De uitspraak treft zowel de luchtvaartsector als de bewonersorganisaties op een onverwachte manier.

Wat vernietigde de Raad van State precies?

Het luchthavenverkeerbesluit dat in 2023 werd vastgesteld, moest het aantal vliegtuigbewegingen op Schiphol terugbrengen van de toenmalige praktijk richting een maximum van 478.000 per jaar. De rechter stelde vast dat de feitelijke onderbouwing van dat getal tekortschoot. De minister kon niet hard maken dat 478.000 vluchten daadwerkelijk tot de beoogde vermindering van geluidsoverlast zou leiden voor de omwonenden in de Randstad. Dat is juridisch een zwak fundament: in het bestuursrecht moet elk besluit dat rechten of belangen beperkt, op afdoende wijze zijn gemotiveerd.

De gevolgen zijn direct. Doordat het besluit is vernietigd, vervalt ook de formele grondslag voor het plafond van 478.000 vluchten. Schiphol valt daardoor tijdelijk terug op het luchthavenverkeerbesluit uit 2008, dat helemaal geen numeriek maximum kent voor het totale aantal vliegtuigbewegingen.

Nachtvaarten blijven beperkt

Een voorlopige maatregel houdt de beperking van nachtvluchten wel in stand. Die is teruggebracht van 32.000 naar 27.000 per jaar en dat onderdeel van het besluit was door geen van de partijen aangevochten. De nachtrust van omwonenden dichtbij de luchthaven is daarmee op dit punt nog steeds beter beschermd dan onder de oude regels.

KLM en de luchtvaartlobby reageren verdeeld

Voor KLM en andere luchtvaartpartijen is de uitspraak bitterzoet. Enerzijds vervalt het onwelkome plafond van 478.000 vluchten. Anderzijds vernietigt de rechter ook de formele grondslag voor de door de sector gereclameerde 500.000 vluchten - een getal dat door Schiphol en KLM lang werd gepresenteerd als de minimale operationele omvang. Die claim heeft nu geen juridische basis meer zolang er geen nieuw besluit is.

KLM had in aanloop naar de uitspraak al aangegeven dat een te kleine Schiphol de internationale verbondenheid van Nederland schaadt en buitenlandse investeerders kan afschrikken. Nu de rechtsonzekerheid toeneemt in afwachting van een nieuw besluit, is die zorg niet kleiner geworden.

Omwonenden: een pyrrusoverwinning

Bewonersorganisaties zoals SchipholWatch reageeerden op de uitspraak met een mengeling van tevredenheid en teleurstelling. Tevredenheid, omdat de rechter bevestigt dat de onderbouwing van het beleid niet deugde. Teleurstelling, omdat de vernietiging er niet toe leidt dat Schiphol nu minder vluchten mag uitvoeren. Zolang het nieuwe besluit er niet is, gelden de oude regels zonder numeriek plafond.

De bewoners benadrukten al jaren dat 478.000 vluchten onvoldoende was om hun leefomgeving ingrijpend te verbeteren. Ze wilden een verdere reductie, geen verwaterd compromis. De Raad van State heeft hun eis niet gehonoreerd maar stelt de minister wel voor de taak een beter onderbouwd besluit te nemen.

Wat nu?

Minister Barry Madlener van Infrastructuur en Waterstaat liet weten dat zijn ministerie al werkt aan een nieuw luchthavenverkeerbesluit dat wel aan de eisen van de rechter voldoet. Dat vergt een gedegen analyse van de relatie tussen het aantal vluchten en de daadwerkelijk gemeten geluidsbelasting bij omwonenden. Zo'n analyse duurt maanden, waarbij nieuwe metingen, milieueffectrapportages en inspraakprocedures doorlopen moeten worden.

De politieke druk is groot van alle kanten. Omwonenden eisen forse reductie, de luchtvaartsector wil zekerheid en groeiruimte, en Europa kijkt mee omdat het besluit raakvlakken heeft met Europese staatssteunregels en de liberalisering van de luchtvaartmarkt. Een definitieve oplossing voor Schiphol ligt voorlopig verder weg dan ooit.