Trump herlaadt handelswapen: Section 301-onderzoeken tegen EU en 15 andere landen

De Amerikaanse handelsoorlog is in een nieuwe fase beland. Op woensdag 11 maart 2026 kondigde de Trump-administratie aan dat zij formele handelsinvesteringen start onder Section 301 van de Trade Act van 1974, gericht tegen 16 landen waaronder China, Mexico en de Europese Unie. De stap volgt op een uitspraak van het Hooggerechtshof eerder dit jaar, waarbij de brede reciprocale tarieven die Trump had opgelegd via de International Emergency Economic Powers Act ongrondwettig werden verklaard. Washington zoekt nu een juridisch duurzamere grondslag voor nieuwe handelsheffingen.

Wat is Section 301?

Section 301 geeft de United States Trade Representative de bevoegdheid om handelspraktijken van landen die als oneerlijk of discriminerend worden beschouwd, te onderzoeken en in reactie daarop importtarieven op te leggen. Het is een oud en krachtig instrument: het werd in de jaren tachtig actief ingezet en Trump gebruikte het ook in zijn eerste termijn om heffingen op Chinese goederen in te stellen. Anders dan de IEEPA-tarieven die door het Hooggerechtshof werden neergesabeld, zijn Section 301-tarieven juridisch steviger verankerd in de wet.

De openbare hoorzittingen voor de nieuwe onderzoeken zijn gepland voor 5 mei 2026. De administratie heeft zichzelf een agressieve deadline gegeven: de bevindingen moeten op 24 juli 2026 klaar zijn, waarna nieuwe heffingen kunnen worden ingevoerd. Dat tijdspad is politiek veelzeggend; het geeft Washington de mogelijkheid om voor de herfst concrete tarieven aan te kondigen.

Het EU-VS handelsakkoord: een wankele deal

Achter de recente escalatie gaat een moeizame handelsrelatie schuil. In juli 2025 sloten de Europese Commissie en de Trump-administratie een akkoord dat voorzag in een uniform importtarief van 15 procent op vrijwel alle Europese producten die de Amerikaanse markt betreden. De deal werd gepresenteerd als een doorbraak die het chaotische patchwork van sectorspecifieke heffingen moest vervangen. Maar de inkt was nauwelijks droog toen nieuwe problemen opdoken.

Trump verhoogde in februari 2026 tarieven op een reeks producten buiten de deal om, via een andere wettelijke grondslag. Het Europees Parlement reageerde door de ratificatie van het akkoord op te schorten. Op 13 maart verklaarde Bernd Lange, voorzitter van de handelscommissie van het Europees Parlement, dat Europa gevangen zit in de Amerikaanse binnenlandse politiek: elke handelsafspraak dreigt te worden ondermijnd zodra de politieke wind in Washington draait.

Gevolgen voor Nederland en Europa

Nederland is als kleine, open exporteconomie bijzonder gevoelig voor schommelingen in het transatlantische handelsklimaat. De jaarlijkse export naar de VS loopt in de tientallen miljarden euros. Kwetsbare sectoren zijn machines en apparaten, chemicalieen, landbouw- en voedingsproducten en halfgeleidercomponenten. ASML, de wereldmarktleider in lithografiemachines, is afhankelijk van toegang tot de Amerikaanse markt voor haar meest geavanceerde producten. Voor de bredere maakindustrie zijn de leveringsketens zo vervlochten met de VS dat tariefverhogingen direct doorwerken in kostprijzen en marges.

ABN AMRO verlaagde eerder dit jaar zijn groeiverwachting voor de Nederlandse industrie fors als gevolg van de aanhoudende handelsmalaise, van vier procent naar slechts een procent. Het Centraal Planbureau heeft vergelijkbare neerwaartse risicos in kaart gebracht voor het geval de handelsspanningen verder escaleren. Kleine en middelgrote exporteurs worden verhoudingsgewijs het hardst geraakt, omdat zij minder mogelijkheden hebben om tarieven door te berekenen of productie te herlocaliseren.

Hoe reageert Europa?

De Europese Unie beschikt over een eigen handelswapen, het Anti-Coercion Instrument. Dat geeft Brussel de mogelijkheid om brede tegenmaatregelen te nemen als een derde land economische druk uitoefent op EU-lidstaten. Tot nu toe is het instrument niet ingezet, omdat onderhandelingen de voorkeur hebben boven escalatie. Maar het geduld van het Europees Parlement begint te slinken. Europarlementariers kondigen aan volgende week rechtstreeks contact te zoeken met de USTR om het handelsakkoord te redden.

Tegelijkertijd laat de Commissie geen twijfel bestaan dat zij klaar staat met een antwoordpakket als de Section 301-onderzoeken leiden tot nieuwe tarieven. Of die dreiging voldoende is om Washington te bewegen, hangt mede af van de politieke dynamiek in de aanloop naar de Amerikaanse tussentijdse verkiezingen van november 2026. Tot die tijd bevindt het transatlantische handelsklimaat zich in een ongemakkelijke tussenstand: het akkoord van 2025 bestaat op papier nog, maar de onzekerheid die er omheen hangt, laat bedrijven en beleggers aan weerszijden van de oceaan al maanden in het ongewisse.