Europa lanceert eerste navigatiesatellieten in lage baan: Celeste moet Galileo versterken en nieuwe diensten openen

Over tien dagen schiet Europa twee pilotsatellieten de ruimte in die de basis moeten leggen voor een nieuwe generatie navigatietechnologie. Op 24 maart worden de eerste twee satellieten van het Celeste-project gelanceerd vanuit Nieuw-Zeeland, aan boord van Rocket Labs Electron-raket. Celeste is een initiatief van het Europees Ruimteagentschap ESA en bedoeld als aanvulling op het bestaande Galileo-systeem dat in een middelhoge baan om de aarde opereert. Door ook satellieten in een lage aardbaan te plaatsen, wil Europa de precisie, snelheid en robuustheid van zijn navigatiediensten fundamenteel verbeteren.

Wat is Celeste en waarom nu?

Galileo is Europa's antwoord op het Amerikaanse GPS en levert al jaren navigatiediensten aan miljarden gebruikers wereldwijd. Maar Galileo opereert op een hoogte van ruim 23.000 kilometer. Op die hoogte duurt het relatief lang voordat een signaal de aarde bereikt, en in stedelijke omgevingen of onder boomkronen is de signaalsterkte beperkt. Celeste-satellieten vliegen op slechts enkele honderden kilometers hoogte, waardoor hun signalen de aarde veel sneller en sterker bereiken.

Dat heeft directe gevolgen voor toepassingen die nauwkeurigheid of snelheid vereisen. Denk aan autonome voertuigen die centimeternauwe positionering nodig hebben, aan kritieke logistieke systemen die niet met vertraging kunnen werken, of aan drones die in dichtbebouwde gebieden moeten navigeren. Een gecombineerd systeem van Galileo en Celeste biedt mogelijkheden die geen van beide afzonderlijk kunnen waarmaken.

Twee CubeSats als startschot

De eerste twee Celeste-satellieten zijn grote CubeSats: een 12U en een 16U formaat. Ze zijn ontwikkeld door twee Europese consortia, respectievelijk geleid door het Spaanse GMV en het Frans-Italiaanse Thales Alenia Space. In de ruimte zullen ze autonoom hun baan bepalen zonder afhankelijk te zijn van grondstations, een technologische stap die operationele robuustheid vergroot. Daarnaast testen ze radionavigatiesignalen in de L-band en S-band, frequentiebanden die minder verstoring ondervinden en breed inzetbaar zijn.

De lancering is niet het eindpunt maar het startschot van een gefaseerde missie. Na de eerste twee satellieten volgen acht grotere en complexere Pathfinder B-satellieten. De volledige demonstratieconstellation van tien satellieten moet in 2027 compleet zijn. Pas dan kan ESA beoordelen hoe een operationeel LEO-navigatiesysteem samenwerkt met Galileo en andere bestaande systemen.

ESTEC: Nederland als hart van Europese ruimtevaart

Voor Nederland heeft Celeste een bijzondere betekenis. Het European Space Research and Technology Centre van ESA is gevestigd in Noordwijk. ESTEC is het technologisch hart van ESA: hier werken zo'n 2.800 mensen aan het ontwerp, de bouw en de test van Europese ruimtevaartsystemen. Hoewel Celeste zelf door Spaanse en Franse consortia wordt gebouwd, vloeit het wetenschappelijke en technologische fundament mede voort uit het werk dat bij ESTEC wordt verricht.

Bovendien participeert Nederland financieel in ESA's programma's via de ministeriele raad. In november 2025 keurde ESA's Ministerial Council de voorbereidingsfase van Celeste goed, waarbij meerdere lidstaten, waaronder Nederland, zich committeerden aan verdere ontwikkeling richting een operationeel systeem als onderdeel van de Europese navigatie-infrastructuur.

5G, 6G en autonome systemen: de toekomstmarkt

De bredere ambitie van Celeste reikt verder dan pure navigatie. ESA wil interoperabiliteit met open communicatiestandaarden demonstreren, met name 5G en de toekomstige 6G-netwerken. Navigatie en communicatie groeien steeds meer naar elkaar toe: smartphones, autonome voertuigen, drones en industriele sensoren willen allemaal tegelijk communiceren en zichzelf positioneren. Een geintegreerd Galileo plus Celeste-systeem kan die functies combineren op een manier die losse systemen niet kunnen.

Dat opent ook een commerciele markt. Europa is tot nu toe voor precisie-LEO-navigatie afhankelijk van Amerikaanse, Russische en Chinese constellaties. Celeste is de eerste concrete stap om die afhankelijkheid te verminderen en een eigen Europees alternatief te bouwen dat niet gevoelig is voor geopolitieke verstoringen.

Persconferentie en lanceervenster

ESA hield op donderdag 12 maart een pre-launch mediabriefing over de missie. De lancering staat gepland voor 24 maart, maar kan een paar dagen eerder of later plaatsvinden afhankelijk van weersomstandigheden en de planning van Rocket Lab vanuit het Mahia-schiereiland in Nieuw-Zeeland. Als alles verloopt zoals gepland, is Europa over tien dagen een stap dichter bij een navigatie-infrastructuur die onafhankelijk en hoogwaardig genoeg is voor de eisen van de komende decennia.