Hormuzblokkade drijft olieprijzen boven 100 dollar: Europeanen betalen de rekening aan de pomp

Olie boven 100 dollar, eerste keer in vier jaar

De prijs van een vat Brentolie is voor het eerst in vier jaar boven de grens van 100 dollar gestegen. De afsluiting van de Straat van Hormuz door Iran, die op 2 maart werd aangekondigd nadat Amerikaans-Israelische luchtaanvallen begonnen, heeft het tankerverkeer door de straat met circa 70 procent doen dalen. Meer dan 150 schepen liggen voor anker buiten de straat te wachten op een doorgang die er voorlopig niet komt. Analisten van Goldman Sachs en Morgan Stanley waarschuwen dat de prijs oploopt naar 120 of zelfs 140 dollar per vat als er geen diplomatieke oplossing komt.

De gevolgen zijn al voelbaar aan Europese pompen. De gemiddelde dieselprijs in de EU is gestegen met circa 20 procent ten opzichte van het niveau voor het conflict. In Nederland, waar de brandstofprijs al tot de hoogste van Europa behoort door accijnzen, vertaalt dat zich in een extra kostenpost van 10 tot 15 euro per volgetankte auto. Vrachtwagenchauffeurs en transportbedrijven zien hun rijkosten in enkele weken tijd sterk oplopen.

LNG-import Europa dreigt te stokken

Naast ruwe olie is vloeibaar aardgas (LNG) een tweede kwetsbaarheid voor Europa. Twaalf tot veertien procent van de Europese LNG-import komt uit Qatar, dat zijn tankers door de Straat van Hormuz moet sturen. Qatar heeft tot nu toe de leveringen voortgezet, maar benadrukt dat het dit niet kan garanderen als de Iraanse blokkade strenger wordt gehandhaafd. Het Internationaal Energieagentschap heeft noodvoorraden vrijgegeven om de oliemarkten te kalmeren, maar heeft geen vergelijkbare reservevoorraad voor LNG.

Voor Nederland zijn de GATE-terminal in Rotterdam en de onshore LNG-installaties in Eemshaven kritieke aanvoerpunten. Als de Qatarese leveringen terugvallen, zou Nederland deels moeten overschakelen op duurdere LNG-ladingen uit de VS of Australie. De Nederlandse Gasunie heeft al overleg gevoerd met het ministerie van Economische Zaken over alternatieve leveringsroutes en de inzet van de strategische gasopslag in Bergermeer.

Stagflatierisico neemt toe

Economen waarschuwen voor een stagflatiescenario: een combinatie van stijgende inflatie en haperende economische groei. Hogere energieprijzen werken door in de gehele productieketen. Transportkosten stijgen, grondstoffen worden duurder en bedrijven die energie-intensief produceren, zoals de chemische industrie, de staalindustrie en de glastuinbouw, zien hun marges krimpen. Tegelijk remt de energiekosteninflatie de consumentenbestedingen, omdat huishoudens minder te besteden overhouden na het betalen van energie- en brandstofrekeningen.

De Europese Centrale Bank staat voor een moeilijke keuze. Als de inflatie oploopt door hogere energieprijzen, is de klassieke reactie de rente verhogen. Maar dat remt tegelijk de economische groei die onder druk staat door de lagere bestedingen. ECB-president Christine Lagarde heeft laten weten de situatie nauwlettend te volgen en geen automatische rentestap te willen zetten op een externe energieschok die de ECB zelf niet kan oplossen.

Diplomatieke patstelling

Diplomatiek is er weinig beweging. President Trump herhaalde maandag dat hij niet wil onderhandelen zolang Iran drones inzet op bondgenoten in de regio. Iran zegt bereid te zijn te praten, maar wil eerst dat de luchtaanvallen stoppen. Israel kondigde aan zijn militaire operaties minimaal drie weken voort te zetten. Die patstelling houdt de onzekerheid op de oliemarkten in stand.

Voor Nederland en Europa wordt de komende weken duidelijk in hoeverre de stijgende energiekosten een tijdelijk fenomeen zijn of het begin van een langere periode van hoge prijzen. De EU-top van 19 en 20 maart in Brussel staat mede in het teken van de energiekwestie. Lidstaten debatteren over gezamenlijke inkoopakkoorden voor LNG, noodmaatregelen voor kwetsbare huishoudens en de vraag of Europa bereid is diplomatieke druk uit te oefenen op alle partijen om snel tot een staakt-het-vuren te komen.