Iran zet Straat van Hormuz op slot: slechts 21 tankers door in drie weken, China en India krijgen uitzonderingen

Van vrijheid van scheepvaart naar toestemming tot doorvaart

Op 2 maart 2026 sloot Iran de Straat van Hormuz voor commercieel scheepvaartverkeer. De Islamitische Revolutionaire Garde kondigde aan dat schepen die zonder toestemming van Teheran de zeestraat passeren, beschouwd worden als vijandige operaties. De blokkade is effectief: van de normale stroom van meer dan 150 schepen per dag gingen er in de drie weken na de sluiting slechts 21 tankers door, vrijwel uitsluitend schepen die gelieerd zijn aan de Iraanse schaduwvloot. Analytici beschrijven de verschuiving als een transformatie van het principe van vrijheid van scheepvaart naar een regime van toestemming tot doorvaart, met Iran als poortwachter.

Slechts 21 tankers in drie weken

De aantallen zijn treffend. Voor de uitbraak van de oorlog op 28 februari transiteerden elke dag gemiddeld meer dan 150 schepen de Straat van Hormuz, de enige maritieme route die de Perzische Golf verbindt met de internationale wateren van de Indische Oceaan. In de periode van 28 februari tot en met 18 maart waren dat er slechts 21, bijna allemaal schepen die gelieerd zijn aan Irans schaduwvloot en die Iraanse olie naar China vervoerden. Tientallen andere tankers liggen stil in de Golf, wachtend op diplomatie die hun doorvaart veiligstelt.

China en India: diplomatieke uitzonderingen

Iran heeft niet voor alle landen de poorten volledig gesloten. China, dat 45 procent van zijn olie via de Straat van Hormuz importeert, heeft intensief onderhandeld met Teheran over veilige doorvaart. Iran stuurt bovendien actief olie naar China: in de periode na het begin van de oorlog werden er minimaal 11,7 miljoen vaten Iraanse ruwe olie via de Straat naar China verscheept. India kreeg eveneens een beperkte uitzondering: de Iraanse ambassadeur in New Delhi bevestigde dat twee Indiase tankers met vloeibaar petroleumgas voor westerse Indiase havens toestemming kregen voor doorvaart.

Hormuz: 20 procent van de mondiale oliehandel

De Straat van Hormuz is op zijn smalste punt niet meer dan 33 kilometer breed, maar heeft een ongeëvenaarde strategische betekenis. Normaal gesproken passeert hier circa 20 procent van de mondiale oliehandel en een groot deel van de LNG-export uit Qatar en de VAE. Een aanhoudende sluiting bedreigt de energiezekerheid van Europa, India, Japan en Zuid-Korea tegelijk. Qatar neemt bijna 20 procent van de wereldwijde LNG-export voor zijn rekening; beperkingen in de toegang hinderen ook de aanvulling van Europese wintergasreserves voor het seizoen 2026-2027.

Olieprijs: 60 procent hoger dan voor de oorlog

De mondiale oliemarkt reageert heftig. Brent-ruwe olie noteerde voor de oorlog op circa 70 dollar per vat. Na de sluiting van de Straat steeg de prijs naar meer dan 100 dollar, met piekwaarden dicht bij 119 dollar per vat. Dat is een stijging van bijna 60 procent in minder dan een maand. Voor aardgas geldt een vergelijkbare schok: de Europese TTF-gasprijs steeg aanvankelijk met tientallen procenten, al trok die deels terug na geruststellende mededelingen van producenten over alternatieve leveringsroutes via Oman en het Suezkanaal.

Militaire escortes in overweging

Bloomberg berichtte dat de VS en bondgenoten nadenken over militaire escortes voor commerciële tankers die de Straat willen passeren, vergelijkbaar met de tankeroorlogen van de jaren tachtig. De logistieke uitdagingen zijn echter aanzienlijk: een escorte vereist een permanente marine-aanwezigheid in de Golf, met alle risico's op directe confrontatie met Iraanse eenheden van dien. Binnen de NAVO zijn de partners verdeeld over de wenselijkheid van een dergelijke operatie, en ook over de vraag wie de rekening betaalt.

Gevolgen voor Nederland en Europa

Voor Nederland zijn de gevolgen meetbaar. De gasprijs op de termijnmarkt is hoog gebleven en de benzineprijzen aan de pomp staan op recordniveaus. Rotterdam verwerkt als grootste haven van Europa een groot deel van de Europese olie-import; een aanhoudende verstoring van de Hormuz-route vereist langere aanvoerlijnen via het traject om Kaap de Goede Hoop, wat de scheepvaartkosten en levertijden opdrijft. De strategische gasreserves die Europa na 2022 heeft opgebouwd bieden enige buffer, maar zijn niet ontworpen voor een verstoring van maanden. De EU heeft noodmaatregelen voor gezamenlijke gasinkoopafspraken geactiveerd, maar de werkelijke test zal komen als de zomer nadert en de opslagen opnieuw moeten worden gevuld.