China verlaagt groeidoel naar laagste niveau in decennia: 15e vijfjarenplan zet in op AI en zelfstandigheid

Groeidoelstelling op laagste punt in decennia

Het Chinese Nationale Volkscongres heeft in begin maart 2026 de economische doelstellingen voor het lopende jaar vastgesteld en het langverwachte 15e vijfjarenplan aangenomen. De groeidoelstelling voor 2026 is bepaald op 4,5 tot 5 procent, een daling ten opzichte van de voorgaande jaren waarin China telkens "rond de 5 procent" ambieerde. Voor het eerst in lange tijd wordt de doelstelling expliciet niet boven de 5 procent gesteld, wat analisten zien als een signaal dat Beijing realistischer is geworden over de structurele beperkingen van de Chinese economie. Het plan werd aangenomen met 2.758 stemmen voor, 1 tegen en 2 onthoudingen.

Vastgoedcrisis en schuldenlasten erkend

Opmerkelijk aan het plan is dat het de structurele problemen van de Chinese economie expliciet benoemt. Dat is ongebruikelijk voor een document dat traditioneel werd opgesteld in een sfeer van ongebreideld optimisme. De vastgoedsector, ooit goed voor 25 tot 30 procent van het Chinese BBP, verkeert al drie jaar in crisis na het faillissement van grote ontwikkelaars als Evergrande. De schuldenproblematiek bij lokale overheden, die decennialang grond verkochten aan projectontwikkelaars als primaire inkomstenbron, is eveneens een zorgpunt dat in het plan wordt erkend. De ongelijke verdeling van economische groei tussen de welvarende kustprovincies en de armere binnenlandse regio's wordt ook aangekaart, inclusief de roep om uitbreiding van pensioenen, gezondheidszorg en kinderopvang.

AI meer dan 50 keer vermeld: innovatie als groeimotor

De opvallendste prioriteit in het plan is de nadruk op technologische innovatie, en met name op kunstmatige intelligentie. Het woord "innovatie" verschijnt meer dan 160 keer in het document; AI wordt meer dan 50 keer expliciet benoemd. Toepassingen die worden uitgelicht zijn AI in fabrieken, in het onderwijs, in consumentenproducten en in de academische wereld. Naast AI worden quantumtechnologie, biotechnologie, 6G-netwerken, nieuwe energietechnologie en de binnenlandse commerciele luchtvaart als strategische prioriteiten benoemd. De R&D-investeringen moeten jaarlijks met 7 procent groeien. China streeft naar technologische zelfstandigheid als buffer tegen geopolitieke druk, inclusief de exportbeperkingen die de VS en Nederland via ASML hebben opgelegd op geavanceerde chiptechnologie.

Record handelssurplus van 1 biljoen euro

Terwijl de binnenlandse vraag zwak blijft, heeft China zijn exportmachine in 2025 verder opgestookt. Het land registreerde een recordhandelssurplus van circa 1 biljoen euro, het grootste ooit gemeten. Exporten naar Europa stegen in begin 2026 met 20 procent op jaarbasis. Dat is mede het gevolg van overcapaciteit in de Chinese industrie: omdat de binnenlandse consumptie achterblijft bij de productie, worden goederen, varierende van elektrische auto's tot zonnepanelen en staalproducten, tegen agressieve prijzen op de wereldmarkt gegooid. De EU heeft als reactie al importheffingen ingevoerd op Chinese elektrische auto's en overweegt aanvullende maatregelen op staal en andere subsector-producten.

Handelsoorlog met VS als overkoepelende bedreiging

Het vijfjarenplan begint met een beschrijving van een gevaarlijke buitenwereld, beschreven door de lens van competitie tussen grootmachten. China wil minder afhankelijk worden van buitenlandse technologie, grondstoffen en markten. De handelsspanningen met de VS zijn daarvoor de directe aanleiding: de over-en-weer escalerende tarieven van 2025 hebben de handel tussen de twee grootste economieen van de wereld sterk bemoeilijkt. China heeft de VS bij de WTO aangeklaagd en probeert tegelijk alternatieve handelsroutes en afzetmarkten te ontwikkelen via de Belt and Road Initiative-partnerlanden in Azie, Afrika en Latijns-Amerika. De vraag of China de zelfstandigheidsambitie kan waarmaken zonder de toegang tot westerse technologie en kapitaalmarkten, blijft centraal staan in de analyse van economen.

Gevolgen voor Europa en Nederland

Voor Europa en Nederland zijn de gevolgen van het Chinese vijfjarenplan tweeledig. Enerzijds biedt de Chinese groeistrategie kansen: het land importeert nog steeds grote hoeveelheden machines, halfgeleiders en landbouwproducten. Anderzijds zet het Chinese exportoffensief de Europese industrie onder druk, met name in de auto- en staalsectoren. Nederland, als handelsnatie sterk afhankelijk van wereldwijde handelsstromen, heeft belang bij de-escalatie van handelsconflicten. Het kabinet-Jetten benadrukt de noodzaak van een gezamenlijk Europees handelsbeleid om tegenover zowel de VS als China een coherente positie in te nemen.