Gemeenteraadsverkiezingen 2026: lokale partijen domineren, FVD verviervoudigt, opkomst op 53,7 procent

Verhoogde opkomst in 340 gemeenten

Op 18 maart 2026 trokken ruim 14,3 miljoen kiesgerechtigden naar de stembus voor de gemeenteraadsverkiezingen. De nationale opkomst bedroeg 53,7 procent, een stijging ten opzichte van de 51 procent die bij de vorige gemeenteraadsverkiezingen in 2022 werd gemeten. In Utrecht lag de opkomst met 60,7 procent op het hoogste niveau in twintig jaar. Experts schrijven de hogere betrokkenheid deels toe aan de toegenomen polarisatie rond thema's als asielopvang, wonen en veiligheid, waardoor lokale verkiezingen meer dan vroeger als een politiek statement worden gezien.

Lokale partijen: de echte winnaars

De grote landelijke conclusie is dat lokale partijen hun dominante positie verder hebben versterkt. In 14 van de 26 Utrechtse gemeenten werd een lokale partij de grootste. Bijzonder opvallend was het succes van Wij Westervoort in de Gelderse gemeente Westervoort, dat bij zijn eerste deelname direct 44 procent van de stemmen haalde. In Oldebroek behaalde het Christelijk Verbond 32 procent. Lokale partijen met een duidelijke profilering op wonen en veiligheid presteerden bovengemiddeld in diverse middelgrote gemeenten, een patroon dat ook zichtbaar is in andere Europese landen.

FVD: de grootste stijger onder landelijke partijen

Forum voor Democratie was de grootste stijger onder de nationale partijen. De partij deed dit jaar mee in twee keer zoveel gemeenten als in 2022 en verzamelde in totaal ruim 300.000 stemmen, een verviervoudiging. Dat is deels het gevolg van uitbreiding van deelname, maar ook van electorale groei in gemeenten waar FVD al actief was. De partij profiteert van onvrede over het nationale beleid rond asielopvang en wonen, thema's die bij gemeenteraadsverkiezingen concreet voelbaar zijn in de dagelijkse leefomgeving van kiezers.

NSC, de partij die bij de nationale verkiezingen in 2023 een doorbraak beleefde, haalde in geen van de vijf gemeenten waar het meedeed een zetel. Partijanalisten wijzen op het gebrek aan herkenbare lokale kandidaten en een diffuse boodschap als voornaamste oorzaken van dit resultaat.

De grote steden: Amsterdam, Den Haag, Utrecht en Rotterdam

In Amsterdam werd GroenLinks met 10 zetels en 17,9 procent van de stemmen de grootste partij, gevolgd door D66 met 8 zetels en de PvdA met 7 zetels. De opkomst in Amsterdam bedroeg 47,1 procent, onder het landelijk gemiddelde. In Utrecht won GroenLinks-PvdA met 26,3 procent en 14 zetels bij een opkomst van 60,7 procent, het hoogste stedelijke resultaat van de avond. In Rotterdam eindigde GroenLinks-PvdA nipt voor Leefbaar Rotterdam, beide op 11 zetels.

Den Haag leverde de meest opvallende uitslag. Lijst Hart voor Den Haag van oud-wethouder Richard de Mos boekte een ruime overwinning met 16 zetels, gevolgd door D66 met 8 zetels en GroenLinks-PvdA met 7 zetels. De VVD, lange tijd een middelgrote factor in Den Haag, viel terug naar 3 zetels. De opkomst in Den Haag bedroeg 46,37 procent.

SP verliest in haar eigen bastion Oss

Een opvallend lokaal verlies werd geleden door de SP in Oss, van oudsher een van de sterkste bastions van de socialistische beweging in Nederland. De partij zakte van 8 naar 4 zetels, een halvering in een gemeente waar ze decennialang dominant was. Analisten verbinden dit aan de verschuiving van proteststemmen richting nieuwe lokale partijen, ten koste van de traditionele arbeiderspartij.

Wat zeggen de uitslagen over het politieke klimaat?

De gemeenteraadsverkiezingen gelden als een thermometer van het nationale politieke gevoel. De resultaten bevestigen drie trends. Ten eerste de verdere versplintering van het politieke landschap, waarbij nationale partijen terrein verliezen aan lokale alternatieven. Ten tweede de aanhoudende onvrede in bepaalde segmenten van de bevolking over het nationale beleid, die via lokale partijen en FVD zijn weg vindt naar de stembus. Ten derde de stabiliteit van progressieve partijen in de grote steden, waar GroenLinks en D66 hun posities vasthouden of versterken. In de komende weken starten in veel gemeenten de coalitieonderhandelingen.