Straat van Hormuz vrijwel gesloten: olieprijs naar 110 dollar en Europa weigert NAVO-missie

Van 20 miljoen naar 2 miljoen vaten per dag

De Straat van Hormuz, de smalle doorvaart tussen Iran en Oman die de Perzische Golf verbindt met de Arabische Zee, is al jarenlang de slagader van de mondiale energievoorziening. Normaal gesproken passeert er dagelijks zo'n 20 miljoen vaten ruwe olie en aardgas door dit 54 kilometer brede zeestraat. Na de gezamenlijke Israelisch-Amerikaanse aanvallen op Iran op 28 februari 2026 is dat volume ingestort: slechts circa 2 miljoen vaten per dag worden er nog vervoerd. Tankers wijken massaal uit voor alternatieve routes, wat weken langer duurt en aanzienlijk hogere vervoerskosten met zich meebrengt.

Olieprijs schiet door naar 110 dollar per vat

De directe gevolg op de energiemarkt was abrupt en ingrijpend. Voor het uitbreken van het conflict schommelde de olieprijs rond de 70 dollar per vat. Sindsdien is die prijs opgelopen naar circa 110 dollar, een stijging van 57 procent in enkele weken. Het Internationaal Energieagentschap reageerde door 400 miljoen vaten uit de strategische oliereserves van zijn lidstaten vrij te geven, bedoeld om de scherpste prijspiek te dempen. Het heeft de prijs enigszins gestabiliseerd maar de structurele schaarste niet opgelost zolang de Straat geblokkeerd blijft.

Voor Europese huishoudens en bedrijven vertalen hogere olieprijzen zich direct in hogere benzine- en dieselprijzen, duurdere kerosine voor luchtvaart en hogere kosten voor stookolie. De inflatie, die de ECB net onder controle leek te hebben, staat opnieuw onder opwaartse druk. Economen waarschuwen dat een aanhoudende blokkade de Europese economische groei van 2026 significant kan afremmen.

Trump dreigt Iran met aanvallen op elektriciteitscentrales

President Trump stelde Iran voor een ultimatum: de Straat van Hormuz moet volledig en onvoorwaardelijk worden heropend, anders zullen de VS aanvallen uitvoeren op Iraanse elektriciteitscentrales, te beginnen met de grootste. Het 48-uurs ultimatum verstreek zonder dat Iran volledig toegaf. Trump formuleerde zijn boodschap vervolgens scherper: degenen die de Straat van Hormuz nodig hebben, moeten hem zelf ontgrendelen. Daarmee legde hij impliciet de verantwoordelijkheid bij Europa en andere olie-importerende regio's.

Europa weigert NAVO-missie: "Niet onze oorlog"

Trump vroeg de NAVO om steun voor een missie om de doorvaart door de Straat te beveiligen. De Europese reactie was unaniem terughoudend, maar om uiteenlopende redenen. De Britse premier Starmer stelde dat het VK "zich niet laat meezuigen in de oorlog" en dat het heropenen van de Straat van Hormuz geen NAVO-taak is. De Duitse minister van Defensie Pistorius was scherp: "Wat verwacht Trump van een handvol Europese oorlogsschepen? Kunnen die doen wat de machtige Amerikaanse marine niet kan?" Hij benadrukte dat dit "niet onze oorlog is". Premier Jetten gaf aan dat Nederland op dit moment geen directe rol ziet gegeven de frequentie van de aanvallen.

EU-buitenlandchef Kaja Kallas wees op een formele complicatie: de Straat van Hormuz valt geografisch buiten het NAVO-verdragsgebied. Een NAVO-missie vereist bovendien unanimiteit van alle 32 leden, wat bij voorbaat onmogelijk is nu Spanje zich expliciet verzet tegen militaire betrokkenheid bij een conflict dat "zonder hen door Amerika en Israel is gestart". Italië verklaarde dat er geen bestaande EU-missie is die geschikt is voor uitbreiding naar de Straat. Europa zou theoretisch een ad-hoc coalitie buiten de NAVO-structuren kunnen vormen, waarbij de mijnveegcapaciteit van Europese marines een voordeel zou zijn ten opzichte van de VS. Maar ook daarvoor ontbreekt op dit moment de politieke wil.

Gevolgen voor de wereldwijde energievoorziening

Ongeveer een vijfde van de mondiale dagelijkse olieconsumptie gaat normaal gesproken door de Straat van Hormuz. Dat aandeel vertegenwoordigt niet alleen ruwe olie maar ook grote hoeveelheden vloeibaar aardgas uit Qatar en de VAE, bestemd voor Europa en Azie. Japan, Zuid-Korea en India zijn door de blokkade zwaar getroffen. Tankers die uitwijken via Kaap de Goede Hoop in Zuid-Afrika, voegen drie tot vier weken extra reistijd toe aan een reis die normaal tien tot veertien dagen duurt. De logistieke en financiele gevolgen voor de mondiale handel zijn daarmee substantieel, ook voor landen die niet direct in het conflict betrokken zijn.