Politie en justitie voeren strafpuntensysteem in voor onveilig rijgedrag

Nieuw instrument tegen hardnekkige overtreders

De politie, het Openbaar Ministerie en het ministerie van Justitie en Veiligheid voeren binnenkort een strafpuntensysteem in voor onveilig gedrag in het verkeer. Het systeem is niet bedoeld om iedere automobilist met een verkeersboete zwaarder te straffen, maar om een relatief kleine groep in beeld te krijgen die keer op keer de fout in gaat. Voor die groep blijken boetes, rijontzeggingen en zelfs eerdere veroordelingen nauwelijks afschrikkend te werken. Met punten naast de boete willen politie en justitie zien wie zich structureel misdraagt achter het stuur, en die bestuurders vervolgens gerichter aanpakken.

Hoe het systeem werkt

Wie door een agent wordt aangehouden voor een verkeersovertreding krijgt naast de gebruikelijke boete een tot drie strafpunten. Lichtere maar wel gevaarlijke overtredingen leveren een punt op, bijvoorbeeld appen achter het stuur of het niet dragen van een gordel. Ernstiger feiten en verkeersmisdrijven leveren twee of drie punten op: rijden onder invloed van alcohol of drugs, rijden zonder geldig rijbewijs, of het veroorzaken van een ernstig ongeval. De punten komen bovenop de bestaande sancties en vervangen die niet. De regeling geldt voor alle weggebruikers, dus niet alleen voor automobilisten maar ook voor bestuurders van bestelauto's, vrachtwagens, motoren en snorfietsen.

Flitspalen tellen niet mee

Een belangrijke beperking van het systeem: overtredingen die automatisch worden vastgesteld, tellen niet. Wie te hard rijdt en dat door een flitspaal of trajectcontrole geregistreerd ziet worden, krijgt een boete maar geen strafpunten. De achterliggende gedachte is dat bij een automatische registratie niet vaststaat wie er achter het stuur zat en dat de context van het gedrag ontbreekt. Een agent die een bestuurder staande houdt, kan wel beoordelen hoe onveilig het rijgedrag was. Die keuze betekent tegelijk dat een deel van de snelheidsovertredingen buiten het systeem valt, terwijl snelheid een van de belangrijkste factoren is bij ernstige ongevallen.

De drempel van zes punten

Wie binnen een jaar zes strafpunten verzamelt, komt op een lijst van veelplegers. Dat betekent geen automatische extra straf, maar wel dat politie en justitie de betrokkene intensiever volgen en dat een volgende overtreding zwaarder kan uitpakken. In de praktijk kan dat leiden tot een gerichtere aanpak, waarbij niet alleen naar de losse overtreding wordt gekeken maar naar het patroon. Zes punten zijn met twee of drie serieuze feiten al bereikt, of met een reeks lichtere overtredingen binnen twaalf maanden.

Wie zijn de veelplegers?

Naar schatting zouden jaarlijks ongeveer 30.000 mensen onder deze aanpak vallen. Het gaat volgens de beschikbare cijfers overwegend om jonge mannen. Een deel van hen heeft al eerdere verkeersveroordelingen op zijn naam staan. Opvallend is dat een aanzienlijk deel van deze groep problematische schulden heeft, waardoor een geldboete weinig effect sorteert: een extra vordering verdwijnt in een stapel die toch al niet wordt afgelost. Juist daarom zoeken politie en OM naar een sanctie die niet in geld is uitgedrukt maar in registratie en toezicht.

Achtergrond: meer verkeersdoden en meer overtredingen

De maatregel komt niet uit de lucht vallen. In 2025 kwamen 759 mensen om in het Nederlandse verkeer, het hoogste aantal in twintig jaar. Ook het aantal geconstateerde overtredingen loopt op: in de eerste vier maanden van 2026 werden meer dan 2,5 miljoen overtredingen vastgesteld, dertien procent meer dan in dezelfde periode in 2025. Die stijging is deels toe te schrijven aan intensievere handhaving en betere detectie, maar het beeld van toenemende onveiligheid op de weg wordt breed gedeeld door politie, verkeersveiligheidsorganisaties en wegbeheerders.

Vragen over uitvoering en rechtsbescherming

Rond de invoering blijven praktische vragen open. Onduidelijk is nog op welke exacte datum het systeem ingaat en hoe de registratie technisch wordt ingericht. Ook de rechtsbescherming vraagt aandacht: staat er bezwaar of beroep open tegen de toekenning van punten, los van het bezwaar tegen de boete zelf? En hoe wordt voorkomen dat iemand op een veelplegerslijst blijft staan nadat een onderliggende boete is vernietigd? Voor een instrument dat vooral bestaat uit registratie en verhoogd toezicht zijn dat geen randvragen maar kernvragen.

Verschil met buitenlandse puntensystemen

Nederland was lange tijd een van de weinige West-Europese landen zonder algemeen puntensysteem voor het rijbewijs. Duitsland, Frankrijk, Belgie en het Verenigd Koninkrijk werken al jaren met varianten waarbij punten uiteindelijk kunnen leiden tot intrekking van het rijbewijs. Het Nederlandse model dat nu wordt ingevoerd, gaat minder ver: punten leiden niet automatisch tot verlies van het rijbewijs, maar tot plaatsing op een lijst en scherper toezicht. Nederland kent daarnaast al een beperkt puntensysteem voor beginnende bestuurders. De nieuwe regeling breidt het idee uit naar alle weggebruikers, maar met registratie en niet met intrekking als sluitstuk. Of dat voldoende gedragsverandering oplevert bij de doelgroep, zal de eerste jaren van uitvoering moeten uitwijzen.