Europa opent aanbesteding voor zeven AI-gigafabrieken en zet tien miljard euro publiek geld in als aanjager

Een aanbesteding van meer dan dertig miljard euro

De EuroHPC Joint Undertaking, het Europese samenwerkingsverband voor supercomputers, opende op donderdag 30 juli de aanbesteding voor de bouw van AI-gigafabrieken. Het gaat om maximaal zeven van deze rekenfabrieken, verspreid over de Europese Unie.

De publieke inzet bedraagt tot tien miljard euro aan Europees en nationaal geld. Daarmee hoopt Brussel minstens twintig miljard euro aan private investeringen los te maken, waardoor het totale bedrag boven de dertig miljard uitkomt. Per project gaat het volgens de voorwaarden om bedragen tussen honderd miljoen en achthonderd miljoen euro, afhankelijk van omvang en fase.

Wat zo een gigafabriek moet bevatten

Een gigafabriek is in deze aanbesteding meer dan een datacentrum. De consortia moeten een geheel leveren van geavanceerde AI-processoren, de bijbehorende software- en cloudlagen, snelle verbindingen en energiezuinige huisvesting.

De faciliteiten moeten toegankelijk worden voor startups, scale-ups, het midden- en kleinbedrijf, industrie, universiteiten en overheden. Die partijen kunnen er grote modellen mee trainen, bijstellen en draaien. De Europese Commissie stelt daarbij als voorwaarde dat wat er wordt ontwikkeld voldoet aan Europese regels op het gebied van gegevensbescherming, veiligheid en ethiek.

De overheid als eerste klant

De opzet wijkt af van een gewone subsidieregeling. EuroHPC en een deel van de deelnemende landen kopen samen rekentijd in bij de gekozen gigafabrieken, en treden daarmee op als ankerklant.

Dat is een bewuste constructie. Wie miljarden in rekencapaciteit steekt, wil weten dat er straks afnemers zijn. Door vooraf capaciteit vast te leggen verlaagt de overheid het risico voor investeerders, in de hoop dat het private geld dan volgt.

Een strak tijdpad richting 2028

Consortia kunnen tot 12 november 2026 een bod indienen. EuroHPC beoordeelt de voorstellen daarna, en de gunning wordt begin 2027 verwacht. De bouw zou in datzelfde jaar moeten beginnen.

Na ondertekening van het contract krijgen de winnaars achttien maanden om de installatie werkend te krijgen. Dat betekent dat de eerste gigafabrieken volgens plan ergens in 2028 in bedrijf zouden zijn.

Achttien lidstaten en een netwerk dat er al ligt

Achttien lidstaten hebben een gezamenlijke inkoopovereenkomst getekend, waaronder Duitsland, Frankrijk, Italie, Spanje en Polen. De belangstelling was eerder al gepeild: op een verkennende oproep in juni 2025 kwamen 77 voorstellen binnen uit zestien lidstaten.

De gigafabrieken komen bovendien niet in een leegte terecht. Europa heeft al een netwerk van negentien zogeheten AI-fabrieken, kleinere voorzieningen die rond bestaande supercomputers zijn gebouwd. De gigafabrieken moeten daar een klasse bovenop komen.

Waar de stroom vandaan moet komen

De scherpste kritiek gaat niet over het geld maar over elektriciteit. Stroom is in veel Europese markten duurder dan in de Verenigde Staten en China, en juist deze installaties vragen er veel van.

Daar komt bij dat de bouw over meerdere landen wordt verdeeld, elk met een eigen netbeheerder, eigen vergunningprocedures en eigen lokale discussies over wie welk onderstation krijgt. Tegen die achtergrond noemen critici het doel om binnen achttien maanden operationeel te zijn optimistisch, want een transformator of een vergunning laat zich niet opjagen.

Soevereiniteit met Amerikaanse chips

De Europese Commissie heeft intentieverklaringen gesloten met AMD, Nvidia en Qualcomm om te zorgen dat er hardware beschikbaar is van Europese of bevriende leveranciers, in het verlengde van de handelsafspraken tussen de EU en de Verenigde Staten.

Dat legt meteen de zwakke plek van het plan bloot. Europa kan de gebouwen bezitten en toch afhankelijk blijven van Amerikaanse chipontwerpers, Taiwanese fabrieken en niet-Europese softwarelagen. Ook de twintig miljard aan private investeringen is voorlopig een verwachting en geen toezegging.

Wat dit voor Nederland betekent

Nederland heeft de afgelopen jaren herhaaldelijk te horen gekregen dat het te weinig rekenkracht en te weinig opschalingsvermogen heeft voor zijn AI-sector. Een Europese voorziening waar Nederlandse startups en onderzoekers terecht kunnen, verandert die verhouding in beginsel.

Tegelijk raakt dit aan een probleem dat hier al scherp speelt. Het Nederlandse stroomnet zit op veel plekken aan zijn grens en grootverbruikers wachten jaren op een aansluiting. Een land dat woningbouw en bedrijven al moeizaam aansluit, is geen vanzelfsprekende plek voor een installatie die is gebouwd om zo veel mogelijk stroom in rekenwerk om te zetten.