Waterschappen tellen honderden scheuren in veendijken: Delfland gaat in twee weken van 32 naar 180

Van 32 naar 180 scheuren in veertien dagen

Het hoogheemraadschap van Delfland, dat de waterkeringen tussen Den Haag en Delft beheert, telde deze week ongeveer 180 scheuren in 42 kilometer dijk. Twee weken eerder waren dat er 32 in 17 kilometer. Het waterschap spreekt van een significante verslechtering.

Bij het hoogheemraadschap van Rijnland, in de omgeving van Leiden, leverde de recentste ronde bijna 150 scheuren op in 265 kilometer droogtegevoelige kering. De cijfers zijn niet zonder meer met elkaar te vergelijken, omdat de waterschappen verschillende stukken dijk inspecteren, maar de richting is in beide gebieden dezelfde.

Waarom juist veendijken lijden onder droogte

De schade concentreert zich in veendijken. Veen bestaat voor een groot deel uit water. Droogt het uit, dan krimpt het, verliest het gewicht en scheurt het oppervlak open. Bij langdurige droogte kan zo een kering gaan lekken of zelfs verschuiven.

Dat maakt het westen van Nederland kwetsbaarder dan het rivierengebied, waar dijken vaker uit klei en zand zijn opgebouwd. In het beheergebied van het hoogheemraadschap van Schieland en de Krimpenerwaard, tussen Rotterdam, Zoetermeer en Schoonhoven, bestaat van de 400 kilometer waterkering ongeveer 100 kilometer uit veen.

Reeuwijk en Hoogmade: werk dat naar voren is gehaald

Op twee plaatsen grijpen de waterschappen concreet in. Bij Reeuwijk is een grote scheur ontstaan in een dijk die pas over enkele jaren aan de beurt was. Dat herstel is vervroegd.

Langs De Does bij Hoogmade is deze week begonnen met het opvullen van een kade met klei. Daarmee worden de scheuren afgesloten, zodat het onderliggende veen minder snel verder uitdroogt.

Opvallend aan beide ingrepen is dat ze niet volgen op een acuut incident, maar op een inspectieronde. De schade wordt gevonden voordat er iets misgaat, en dat verschuift het werk van herstellen naar voorkomen. De keerzijde is dat onderhoudsplanningen die op jaren vooruit waren gemaakt, binnen enkele weken worden omgegooid.

Elf van de 21 waterschappen inspecteren extra

Landelijk voeren op dit moment elf van de 21 waterschappen extra dijkinspecties uit. Het gaat vooral om waterschappen met veendijken in hun gebied. Die inspecties komen bovenop de reguliere controles en worden opgeschaald naarmate het neerslagtekort oploopt.

Bij Schieland en de Krimpenerwaard begint dat regime zodra het neerslagtekort boven 176 millimeter komt. Vanaf dat punt wordt elke twee weken gecontroleerd. Het tekort ligt inmiddels rond de 250 millimeter.

Honderdveertig vrijwilligers met een prikstok

Het werk zelf is opvallend ouderwets. Dijkwachten lopen in tweetallen de keringen af met een metalen prikstok waarmee ze de diepte van scheuren peilen. Bij Schieland en de Krimpenerwaard zijn deze maand ongeveer 140 vrijwillige dijkwachten op pad.

Een van hen vond bij een eerdere ronde een scheur waarin de prikstok dertig centimeter diep wegzakte. Zulke waarnemingen bepalen of een kering alleen gevolgd wordt of dat er meteen materieel naartoe moet.

Onttrekkingsverbod en zoetwatervoorraden in de polder

Delfland stelde woensdag een onttrekkingsverbod in. Water mag daardoor niet langer uit sloten en vaarten worden gehaald. Daarnaast slaan waterschappen grote hoeveelheden zoet water op in natuurgebieden en polders, zodat er een voorraad achter de hand is.

Tegelijk relativeert Rijnland de situatie. Een woordvoerder stelde dat deze keringen niet op het punt van bezwijken staan, want dan zouden er zandzakken worden ingezet. Het beeld is dus niet dat van acuut gevaar, maar van schade die sneller oploopt dan gebruikelijk en die tijd en geld kost om voor te blijven.

De herinnering aan Wilnis

Dat waterschappen dit zo serieus nemen, komt door 2003. Bij Wilnis in Utrecht schoof toen na een droge zomer een stuk veendijk van zestig meter opzij. Ongeveer 1.500 bewoners moesten hun huis verlaten.

Sindsdien geldt droogte in het westen van Nederland als een risico voor de waterveiligheid, en niet alleen als een probleem voor landbouw en scheepvaart. De cijfers van deze week laten zien hoe snel dat risico kan oplopen: bij Delfland verzesvoudigde het aantal gevonden scheuren in veertien dagen tijd, terwijl de regen voorlopig uitblijft.