Krater van tien meter in Polen na zware Russische aanval op West-Oekraine

Een krater in een veld bij Lublin

Tussen de plaatsen Tarnawa-Kolonia en Tokary, in het oosten van Polen, ligt sinds donderdagochtend een krater van ongeveer vijf meter diep en tien meter in doorsnede. Brokstukken lagen verspreid over een gebied van zo een tweehonderd meter. De plek ligt ongeveer honderd kilometer van de Oekraiense grens, dus niet in de directe grensstrook maar diep in Pools gebied.

Er vielen geen slachtoffers en er was volgens de autoriteiten geen onmiddellijk gevaar voor omwonenden. De officier van justitie in Lublin, Grzegorz Trusiewicz, bevestigde de bevindingen ter plaatse.

Zes minuten op de radar

Het verloop is nauwkeurig vastgelegd. Om 3.40 uur registreerde de Poolse luchtverdediging een object dat in westelijke richting door het Poolse luchtruim trok. Zes minuten later, om 3.46 uur, verdween het van de radar zonder dat het was geidentificeerd. Een Mi-24-helikopter ging op zoek en vond de vermoedelijke inslagplaats.

Minister van Defensie Wladyslaw Kosiniak-Kamysz noemde de situatie uitzonderlijk moeilijk voor de Poolse luchtverdediging en voor de systemen die dreigingen moeten opsporen. In Lublin en omgeving ging het waarschuwingssysteem af, dat dertien minuten lang alarm sloeg.

Wat Warschau wel en niet bevestigt

Premier Donald Tusk stelde dat er tijdens de massale Russische raketaanval op West-Oekraine een schending van het Poolse luchtruim heeft plaatsgevonden. Tegelijk hield hij een slag om de arm over wat er precies is neergekomen. Hij wil honderd procent zekerheid over het type raket, over wie hem afvuurde en over de vraag of de krater is ontstaan door de explosie van de lading of door de inslag zelf.

De Oekraiense minister van Buitenlandse Zaken Andrii Sybiha was stelliger. Volgens hem ging het om een Russische kruisraket van het type Kh-101 die het Poolse en daarmee het NAVO-luchtruim binnendrong. Die lezing is op het moment van schrijven niet door Warschau bevestigd, en dat verschil in zekerheid is meer dan een detail: het bepaalt of Polen te maken heeft met een ongeluk of met een aanval.

De aanval waar dit onderdeel van was

Het object hoorde bij een van de zwaarste aanvallen van de afgelopen tijd. Rusland vuurde minstens 74 raketten af, waarvan een groot deel ballistisch, aangevuld met honderden drones van Iraanse makelij. Het doelwit lag in het westen van Oekraine, ver van de frontlijn.

In Lviv raakten ruim twintig woongebouwen beschadigd, evenals een school en twee kleuterscholen. Daar vielen minstens twintig gewonden. Bij de aanval in het hele land kwamen acht mensen om het leven. Dat het westen van Oekraine wordt bestookt, verklaart ook waarom een afgedwaald projectiel juist boven Polen terechtkomt.

Hoe de Poolse luchtmacht reageerde

De Poolse luchtmacht was al voor de inslag in de lucht. Vanaf ongeveer twee uur in de nacht patrouilleerden F-16-jachtvliegtuigen nabij de grens met Oekraine. Ook verkenningsvliegtuigen werden ingezet en er kwamen tankvliegtuigen van bondgenoten uit Duitsland aan te pas.

Dat het object desondanks onopgemerkt kon neerstorten, is precies waar de kritiek zich op richt. Een kruisraket vliegt laag en langzaam vergeleken met een ballistische raket, maar juist die lage vlucht maakt hem lastig te volgen boven heuvelachtig terrein.

Europese reacties

Voorzitter Antonio Costa van de Europese Raad noemde de schending van het Poolse luchtruim een bevestiging dat de Russische agressie een bedreiging vormt voor de veiligheid van heel Europa. Andere Europese regeringen veroordeelden de aanval en drongen aan op meer luchtverdediging voor Oekraine.

Van een formele NAVO-procedure was donderdag nog geen sprake. Polen riep in september vorig jaar wel artikel 4 van het NAVO-verdrag in, na een inval van Russische drones. Dat artikel verplicht bondgenoten tot overleg, maar niet tot militair optreden.

Waarom dit anders ligt dan een drone

Bij eerdere schendingen ging het meestal om drones, die goedkoop zijn, in groten getale worden ingezet en makkelijk uit koers raken. Een kruisraket is een ander verhaal: duurder, preciezer geprogrammeerd en met een veel zwaardere lading. Een dergelijk wapen dat honderd kilometer diep in NAVO-gebied inslaat, is moeilijker weg te wuiven als toeval.

Tegelijk is voorzichtigheid geboden zolang het onderzoek loopt. Zonder vaststelling van het type en de herkomst blijft ook de mogelijkheid open dat het om een afgedwaald projectiel gaat, of om een onderschepping die verkeerd uitpakte. De Poolse regering houdt die ruimte bewust open.

Wat Nederland hiermee te maken heeft

Nederland levert al jaren bijdragen aan de bewaking van de oostflank van de NAVO. Nederlandse F-35-toestellen hielpen in september vorig jaar mee Russische drones boven Polen neer te halen, en Nederlandse luchtverdedigingsmiddelen zijn eerder in Polen gestationeerd geweest.

Elk incident dat dieper in NAVO-gebied plaatsvindt, verhoogt de kans dat Nederlandse militairen betrokken raken bij een onderschepping. Dat maakt de discussie over de omvang van de Nederlandse luchtverdediging concreet: niet als abstracte bijdrage aan bondgenootschappelijke solidariteit, maar als kwestie van hoeveel toestellen en systemen er op korte termijn beschikbaar zijn.