Iran beschiet havenstad Aqaba en verbreekt daarmee de korte adempauze in de oorlog

Sirenes boven een havenstad

In de Jordaanse havenstad Aqaba klonken woensdag luchtalarmen nadat Iran een reeks raketten had afgevuurd op de stad, waar Amerikaanse militairen aanwezig zijn. Het Jordaanse leger meldde dat het merendeel van de projectielen werd onderschept en dat twee raketten neerkwamen in onbewoond gebied. Vanuit het naburige Israelische Eilat was rook zichtbaar.

Over de precieze aantallen lopen de berichten uiteen. Waar het ene bericht spreekt van vier onderschepte raketten naast twee inslagen, meldt een ander dat er vijf werden onderschept en vernietigd. De Amerikaanse strijdkrachten stelden dat alle ballistische raketten die op hun positie waren gericht, zijn afgevangen.

Hoe lang de stilte precies duurde

De aanval betekent het einde van een korte adempauze. Ook over de lengte daarvan verschillen de bronnen: er wordt gesproken van een stilte van minstens vier dagen en van een onderbreking van vijf dagen. Wat vaststaat is dat het de eerste Iraanse aanval op een positie in de regio was sinds die pauze begon.

Volledig stil lag het front intussen niet. Volgens Amerikaanse berichtgeving voltooiden de Verenigde Staten in dezelfde periode een elfde nacht van aanvallen op Iraanse doelen, waarbij vliegtuighangars en opslagplaatsen voor drones werden geraakt in onder meer Bushehr, Oost-Azerbeidzjan, Hamadan, Hormozgan, Chuzestan en Sistan en Beloetsjistan. Van een echt bestand was dus geen sprake, eerder van een pauze in een deel van de gevechten.

Wat Teheran erover zegt

De Iraanse Revolutionaire Garde bevestigde de aanval en noemde die een reactie op wat zij aanduidde als bedreigingen door Amerikaanse functionarissen en onwettige interventies. Concrete voorbeelden gaf de Garde niet.

Die formulering past in een patroon waarin beide partijen elk nieuw offensief presenteren als antwoord op de ander. Voor buitenstaanders maakt dat lastig te bepalen welke schakel welke in gang zette, wat op zichzelf een van de redenen is dat een staakt het vuren zo moeilijk vast te leggen valt.

Een tweede front in Irak

Vrijwel gelijktijdig bombardeerden de Verenigde Staten en Saudi-Arabie stellingen van pro-Iraanse milities in Irak. Het Saudische ministerie van Defensie noemde die aanvallen vergelding voor recente drone-aanvallen op Saudische energie-infrastructuur.

Dat Saudi-Arabie zelf bombardementen uitvoert, is een wezenlijke verschuiving. Het koninkrijk hield zich in dit conflict lang op de vlakte en beperkte zich tot diplomatie. Nu het openlijk militair optreedt tegen bondgenoten van Teheran, verbreedt de oorlog zich van een confrontatie tussen Iran en de Verenigde Staten naar een regionale strijd waarin meer landen partij kiezen.

De zeeroutes lopen mee

Naast de aanvallen op landdoelen richt Iran zich op de scheepvaart. Er werden tankers bestookt in de Straat van Hormuz, de zeestraat waardoor een groot deel van de wereldwijde olie- en gasexport vaart. Ook Bahrein en Koeweit kregen met Iraanse aanvallen te maken.

Daar komt bij dat de Houthi's in Jemen, bondgenoten van Iran, een zeeblokkade tegen Saudi-Arabie hebben afgekondigd. Wie de kaart erbij pakt, ziet dat daarmee zowel de zuidelijke als de oostelijke doorvoerroute van het Arabisch Schiereiland onder druk staat. Voor de wereldmarkt is dat een groter probleem dan een raketinslag in onbewoond gebied.

Diplomatie die nergens landt

De Iraanse minister van Binnenlandse Zaken Eskandar Momeni reisde naar Pakistan in een poging de onderhandelingen over een bestand nieuw leven in te blazen, nadat een tussentijdse afspraak was geklapt. De vooruitzichten zijn mager. De Amerikaanse president Trump liet weten geen belangstelling te hebben voor een ontmoeting.

De Iraanse aanval viel bovendien samen met een bezoek van de Israelische premier Netanyahu aan het Witte Huis. Of dat toeval is, valt niet vast te stellen, maar het onderstreept hoe elke diplomatieke beweging in dit conflict onmiddellijk van militair commentaar wordt voorzien.

Wat dit voor Nederland betekent

De directe gevolgen voor Nederland lopen via de haven en de energiemarkt. Rotterdam is het grootste doorvoerpunt voor olie in Europa, en verstoringen bij Hormuz werken met vertraging door in wat Nederlandse huishoudens en bedrijven betalen voor brandstof, gas en elektriciteit. Ook verzekeringspremies voor schepen die de regio aandoen, drukken uiteindelijk op de prijzen hier.

Daarnaast raakt het aan de vraag hoever Europa meegaat. De Verenigde Staten voeren nu al elf nachten achtereen aanvallen uit en een Golfstaat bombardeert mee, terwijl Europese regeringen vooral inzetten op de-escalatie. Naarmate het conflict langer duurt en meer partijen erin worden getrokken, wordt die positie moeilijker vol te houden zonder te kiezen.