Zware aardbeving in Kumamoto legt Kyushu plat en dwingt chipfabriek van TSMC tot ontruiming

Een minuut schudden op het zuidelijke hoofdeiland

Rond half vijf in de middag van dinsdag 28 juli werd de Japanse prefectuur Kumamoto getroffen door een aardbeving met een kracht van 7,1. Het epicentrum lag vlak bij de stad Uki, op een diepte van ongeveer tien kilometer. Ooggetuigen beschreven dat de beving ruwweg een minuut aanhield, wat voor een schok van deze omvang lang is.

Op de Japanse schaal voor schudintensiteit, de shindo, bereikte de beving in de gemeenten Uki en Hikawa het niveau zeven. Dat is de hoogste waarde die de schaal kent en wordt zelden gemeten. Anders dan de magnitude, die de energie van de beving beschrijft, geeft de shindo aan hoe hard de grond op een specifieke plek beweegt, en juist dat bepaalt wat gebouwen te verduren krijgen. Er volgden naschokken met een kracht tot 4,5.

Tsunamiwaarschuwing voor twee binnenzeeen

Direct na de schok gaf het Japanse meteorologisch instituut een tsunamiwaarschuwing af voor de kusten van de Ariakezee en de Yatsushirozee. Premier Sanae Takaichi waarschuwde voor golven van ongeveer een meter en riep bewoners op bij de kust vandaan te blijven.

De waarschuwing werd rond zes uur lokale tijd weer ingetrokken. Autoriteiten hielden daarnaast rekening met aardverschuivingen, een risico dat na een zware beving nog dagen kan aanhouden, zeker in heuvelachtig gebied.

Wat er stukging

De schade concentreert zich rond het epicentrum. In Uki braken op minstens twee plaatsen branden uit, en er werden ingestorte gebouwen gemeld. Wegen scheurden open en bruggen raakten beschadigd. Van het kasteel van Kumamoto, een van de bekendste historische bouwwerken van de regio, stortte een deel van de stenen muren in. Bezoekers konden veilig worden geevacueerd.

De Japanse omroep NHK meldde zeker vijftig gewonden in de prefectuur. Ruim 48.000 huishoudens zaten zonder elektriciteit. Bij een winkelcentrum van Aeon Mall vond een explosie plaats. De exacte omvang van de schade was aan het eind van de dag nog niet vastgesteld, en premier Takaichi zei dat de regering het aantal gewonden en de materiele schade nog in kaart aan het brengen was.

Het eiland kwam tot stilstand

Spoorwegbedrijf JR Kyushu legde al zijn treinen stil, inclusief de shinkansen, de hogesnelheidslijn die het eiland met de rest van het land verbindt. Een goederentrein ontspoorde. De luchthaven Aso Kumamoto sloot de landingsbaan, waardoor zowel binnenlandse als internationale vluchten kwamen te vervallen.

Het stilleggen van treinverkeer gebeurt in Japan standaard na een zware beving, ook zonder vastgestelde schade, omdat rails en viaducten eerst geinspecteerd moeten worden. Dat verklaart waarom de verstoring zich veel breder uitstrekt dan het gebied waar daadwerkelijk schade is.

De fabrieken gingen dicht

Kumamoto is geen willekeurige regio. Het gebied huisvest de Japanse fabriek van TSMC, de grootste chipproducent ter wereld, die daar via het samenwerkingsverband JASM in de gemeente Kikuyo produceert. Ter plaatse werd intensiteit vijf gemeten, genoeg om het bedrijf te doen besluiten het personeel te evacueren.

TSMC liet weten dat de veiligheid van medewerkers voorop stond en dat het bedrijf onderzoekt of er schade aan de installaties is. Ook Sony Group en Fujifilm, die eveneens fabrieken in de regio hebben, ontruimden hun locaties. De koers van TSMC daalde na de berichten met bijna drie procent.

Geen problemen bij de kerncentrales

De Japanse nucleaire toezichthouder meldde geen onregelmatigheden bij de installaties in de omgeving, waaronder de centrales bij Ikata, Genkai en Satsumasendai. Dat is in Japan standaard een van de eerste controles na een zware beving, gezien de ervaringen uit het verleden.

Het uitblijven van meldingen betekent overigens niet dat er niets aan de hand kan zijn. Uitgebreide inspecties van nucleaire installaties nemen dagen in beslag, en de eerste berichten zeggen vooral iets over de automatische veiligheidssystemen die direct na de schok worden uitgelezen.

Waarom dit ook in Nederland merkbaar kan worden

De schade in Kumamoto is voor Nederland vooral indirect voelbaar, via de chipketen. De fabriek van TSMC in Kikuyo maakt onderdelen die in auto-elektronica en consumentenapparatuur terechtkomen, precies het segment waarin Europese fabrikanten tijdens eerdere tekorten hun productielijnen moesten stilleggen. Zolang niet vaststaat of de installaties schade hebben opgelopen, blijft dat een open vraag.

Daar komt bij dat de wereldwijde chipmarkt op dit moment al krap is door de vraag vanuit AI-datacenters. Een productieonderbreking in een regio die eerder juist werd uitgekozen om de afhankelijkheid van Taiwan te verkleinen, laat zien hoe beperkt spreiding helpt als het alternatief in een even seismisch actief gebied ligt. Voor Nederlandse toeleveranciers en afnemers is dat een risico dat zich pas in de komende weken laat uittellen.