Lagarde verlaat de ECB op 7 februari, negen maanden voor het einde van haar termijn

Negen maanden eerder dan afgesproken

De Europese Centrale Bank maakte donderdag bekend dat Christine Lagarde op 7 februari 2027 opstapt als president. Ze heeft dat zelf laten weten aan de Raad van Bestuur van de bank en aan Antonio Costa, de voorzitter van de Europese Raad. Haar achtjarige termijn liep tot 31 oktober 2027, dus ze vertrekt ruim negen maanden voor de afgesproken datum.

In het korte persbericht van de bank staat verder vooral dat de Raad van Bestuur haar hartelijk heeft bedankt en haar een lang staand applaus gaf. Over de reden van het vroege vertrek zegt de ECB zelf niets.

Waarom ze zelf zegt te vertrekken

Lagarde heeft die reden later wel toegelicht. Ze wil vrijheid van meningsuiting en de vrijheid om zich te mengen in zaken die geen monetair beleid zijn, en ze zegt zich op dit moment niet comfortabel te voelen bij de neutraliteit die haar functie vereist. Een ECB-president moet zich verre houden van politieke uitspraken, en dat knelt haar blijkbaar meer dan ze nog negen maanden wil volhouden.

Over haar periode bij de bank sprak ze in warmere termen. Ze noemde het een grote trots en een voorrecht om de instelling te hebben gediend, en zei te vertrekken met het gevoel goed werk te hebben afgeleverd en een ECB achter te laten die klaar is voor de toekomst.

Hoe de opvolging formeel verloopt

De benoeming van een nieuwe president is geregeld in artikel 283 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie. De Europese Raad doet de benoeming, na de in dat artikel voorgeschreven procedure. Het is dus een beslissing van de regeringsleiders, niet van de bank zelf.

Costa liet weten dat het zoekproces onmiddellijk begint. De verwachting is dat de EU-leiders proberen om vóór de Europese top van 17 en 18 december tot overeenstemming te komen, zodat er niet maanden onzekerheid blijft hangen over wie de bank gaat leiden.

Klaas Knot genoemd als kandidaat

In de namen die direct na de aankondiging circuleren, staat Klaas Knot bovenaan. De oud-president van De Nederlandsche Bank zat jarenlang in de Raad van Bestuur van de ECB en behoort tot de meest ervaren centrale bankiers van de eurozone. Daarnaast wordt Pablo Hernandez de Cos genoemd, oud-gouverneur van de Spaanse centrale bank en inmiddels algemeen directeur van de Bank for International Settlements.

Beiden gelden als kandidaten met een stevige staat van dienst, en het valt op dat geen van de twee uit een van de grootste eurolanden komt. Een benoeming van Knot zou de eerste Nederlander aan het hoofd van de ECB betekenen, een positie die Nederland tot nu toe altijd via de Raad van Bestuur heeft bekleed en niet via de voorzittersstoel.

De Franse klok op de achtergrond

Het tijdstip van het vertrek is niet willekeurig. Door in februari te stoppen, geeft Lagarde de huidige Europese leiders de ruimte om haar opvolger aan te wijzen vóór de Franse presidentsverkiezingen van april en mei 2027. In de peilingen voor die verkiezingen staat Marine Le Pen van rechts-populistische zijde op kop.

Dat is relevant omdat de president van Frankrijk meebeslist in de Europese Raad. Een wissel in Parijs zou de verhoudingen rond zo'n benoeming kunnen veranderen, en met een vertrek in februari is die beslissing dan al gevallen. Lagarde zelf heeft eerder in Frankrijk op het hoogste niveau gewerkt, wat de speculatie over haar eigen vervolgstappen aanwakkert.

Dezelfde dag, een rente die blijft staan

De aankondiging viel samen met een rentebesluit. De ECB liet de rente ongewijzigd op 2,5 procent, terwijl de inflatie in de eurozone op 3,8 procent stond. Daarmee ligt de prijsstijging flink boven de doelstelling van twee procent, zonder dat de bank daar nu mee ingrijpt.

De bank hield wel de deur open voor een verhoging op een later moment, mogelijk al in december. Dat betekent dat Lagarde mogelijk nog een renteverhoging voor haar rekening neemt voordat ze vertrekt, en dat haar opvolger aantreedt in een periode waarin het beleid nog niet is uitgekristalliseerd.

Wat dit voor Nederland betekent

Voor Nederlandse huishoudens en bedrijven is de ECB-rente geen abstractie. Hij werkt door in hypotheekrentes, in spaarrentes en in de rekenrente waarmee pensioenfondsen hun verplichtingen waarderen. Een wissel aan de top van de bank in het midden van een periode met inflatie boven de doelstelling brengt daarom onzekerheid die verder reikt dan Frankfurt.

Daar komt bij dat Nederland met Knot een serieuze kandidaat heeft. Of dat voordeel oplevert, is de vraag. De benoeming is een politieke uitruil tussen hoofdsteden, waarbij ook andere Europese topposities op de weegschaal liggen, en een Nederlandse kandidatuur die als te streng in het monetaire beleid wordt gezien kan in zuidelijke lidstaten weerstand oproepen.

Wat nog onduidelijk is

Er is nog geen kandidaat voorgedragen, en de namen die nu rondgaan komen niet uit een formele procedure. Ook is niet bekend wat Lagarde na 7 februari gaat doen, terwijl haar eigen uitleg over vrijheid van meningsuiting die vraag juist oproept. De belangrijkste onzekerheid is of de regeringsleiders het voor de decembertop eens kunnen worden, want zonder dat besluit begint de laatste maanden van haar termijn met een open vacature op de achtergrond.