Stikstofoverleg met de boerenorganisaties duurde de nacht door, de norm van 2,6 grootvee-eenheden blijft staan

Een nacht doorpraten zonder uitkomst

De boerenorganisaties LTO en NAJK zaten donderdagmiddag met landbouwminister Jaimi van Essen aan tafel over zijn stikstofplannen, en dat gesprek liep daarna door in een nachtelijke onderhandelingsronde. Vrijdagochtend waren de partijen nog niet klaar en werd het overleg voortgezet.

De toon na de eerste ronde was weinig hoopvol. NAJK-vertegenwoordiger Gerben Boom zei dat hij op dit moment onvoldoende beweging ziet. LTO-voorman Ger Koopmans noemde het gesprek moeilijk en stelde dat nieuwe formuleringen in het plan de zaak op onderdelen juist slechter maken. Beide organisaties constateren dat er te weinig wordt tegemoetgekomen aan hun bezwaren.

De norm die het hele gesprek beheerst

Het grootste struikelblok is een norm van maximaal 2,6 grootvee-eenheden per hectare, die in 2035 moet gelden. Voor een bedrijf met honderd melkkoeien betekent dat ruwweg 38,5 hectare grond. Veel melkveehouders zitten daar nu boven en zouden dus grond moeten bijkopen, dieren moeten wegdoen of de stikstofuitstoot per dier moeten terugbrengen.

Die laatste route is ingrijpend. In de praktijk komt de norm erop neer dat een koe bijna de helft minder stikstof mag produceren dan nu. Dat kan via minder dieren of via aanpassingen aan de stal, maar in beide gevallen gaat het om investeringen en keuzes die het verdienmodel van een bedrijf raken.

Zones rond de natuur: duizend meter tegen vijfhonderd

Het tweede twistpunt is de omvang van de zones rond kwetsbare natuurgebieden, waarin strengere regels gaan gelden. Het kabinet denkt aan een afstand tot duizend meter. NAJK pleit voor een zone van 250 tot maximaal vijfhonderd meter, dus ongeveer de helft of minder.

Dat verschil is niet alleen technisch. Hoe ruimer de zone, hoe meer bedrijven eronder vallen, en in een land met veel verspreid liggende natuurgebieden tikt elke honderd meter door in het aantal getroffen ondernemers. Een kaart met zones van duizend meter legt een aanzienlijk deel van het landelijk gebied onder een strenger regime dan een kaart met vijfhonderd meter.

Wat het kabinet er tegenover zet

Het doel van het pakket is om natuurvergunningen weer op gang te helpen. Die zijn op veel plaatsen vastgelopen, waardoor niet alleen boeren maar ook woningbouw en industrie geen kant op kunnen. Als tegemoetkoming wil Van Essen dat projecten met weinig stikstofuitstoot helemaal geen vergunning meer nodig hebben.

Premier Rob Jetten en Van Essen zeggen open te staan voor verbeteringen van de plannen. De minister wil daarbij blijven praten met de boerenorganisaties, maar beschouwt die gesprekken zelf niet als onderhandelingen. Dat onderscheid verklaart een deel van de frustratie aan de andere kant van de tafel: wie meedenkt zonder te kunnen onderhandelen, heeft weinig in te brengen tegen een norm die vaststaat.

Drie bewindspersonen en drie partijen

Het dossier wordt niet door een enkele minister gedragen. Naast Van Essen van D66 zijn Bart van den Brink van het CDA en Silvio Erkens van de VVD erbij betrokken. Daarmee liggen de plannen in handen van drie coalitiepartijen met een verschillende achterban in het landelijk gebied.

Dat maakt de ruimte voor aanpassingen beperkt. Elke verzachting voor de landbouw moet juridisch overeind blijven, omdat anders het vergunningenprobleem terugkomt dat het hele pakket moet oplossen. Elke verscherping kost steun binnen de coalitie.

De ministerraad van vrijdag

Van Essen wil later op vrijdag in de ministerraad een brief over de uitwerking van zijn plannen bespreken. Daarmee schuift het dossier van overleg met de sector naar besluitvorming in het kabinet, ook als de boerenorganisaties op dat moment nog niet mee zijn.

Het kabinet hoopt dat de boerenvertegenwoordigers aan tafel blijven om over de uitwerking mee te denken. Dat is geen vanzelfsprekendheid. Eerdere rondes in dit dossier eindigden in protesten, en de organisaties houden hun kritiek op de ingrijpende plannen overeind.

Wat dit voor Nederland betekent

De inzet van dit overleg reikt verder dan de veehouderij. Zolang natuurvergunningen vastzitten, staan ook woningbouwprojecten, wegen en bedrijfsuitbreidingen stil. Een pakket dat juridisch houdbaar is, is daarmee een voorwaarde voor een groot deel van de bouwopgave waar het kabinet zich aan heeft verbonden.

Tegelijk legt de norm van 2,6 grootvee-eenheden een beslissing neer over de omvang van de Nederlandse veestapel, zonder dat het woord krimp hoeft te vallen. Wie in 2035 onder die grens moet blijven en geen grond kan bijkopen, komt uit op minder dieren. Dat de boerenorganisaties zo hard op de norm en de zones zitten, komt doordat juist daar de rekening zichtbaar wordt.

Wat nog onduidelijk is

Hoe de brief van Van Essen er na de nacht precies uitziet, is op het moment van het ministerraadoverleg nog niet openbaar. Onduidelijk is ook of de aanpassingen waar het kabinet ruimte voor ziet de norm zelf raken of alleen het tempo en de uitvoering ervan. Zonder dat antwoord is niet te zeggen of het overleg een akkoord oplevert of alleen een moment waarop het kabinet alleen doorgaat.