Houthi-rebellen zetten raffinaderij van Aramco in Jazan in brand, twee dagen na een nieuw defensiepact van Saudi-Arabie

Brand bij een raffinaderij aan de Rode Zee

In de vroege uren van zondag brak brand uit bij de raffinaderij van staatsoliebedrijf Saudi Aramco in Jazan, in het zuidwesten van Saudi-Arabie vlak bij de Jemenitische grens. Het Saudische ministerie van Energie bevestigde het incident, meldde dat het vuur is geblust en dat er geen gewonden zijn gevallen.

In zijn verklaring noemde het ministerie de oorzaak niet en liet het weten dat de bevoegde instanties de noodzakelijke procedures afronden. De installatie verwerkt ongeveer 400.000 vaten ruwe olie per dag en ligt aan de Rode Zee, buiten het beter beschermde oostelijke deel van het land waar het zwaartepunt van de Saudische olie-industrie ligt.

Wat de rebellen zeggen

Woordvoerder Yahya Saree van de Jemenitische strijdkrachten, de naam die de Houthi-beweging voor haar eigen troepen gebruikt, eiste de aanval op. Volgens hem is de raffinaderij met een drone getroffen en was het een directe treffer.

Als motief noemde Saree Saudische droneschendingen van het luchtruim boven de provincies Saada en Hajjah in het noorden van Jemen. De beweging presenteert de aanval daarmee als vergelding en niet als een openingszet. Onafhankelijke bevestiging van die lezing ontbreekt.

Een doelwit dat al eerder werd geraakt

De raffinaderij van Jazan is geen nieuw doelwit. Op 27 juli legde Aramco het complex nog stil nadat een eerdere aanval schade had aangericht aan de vergassingsinstallatie en aan het tankpark.

Topman Amin Nasser van Aramco heeft de gevolgen van dit soort aanvallen tot nu toe klein genoemd. Volgens hem gaat het om tijdelijke onderbrekingen die snel te herstellen zijn. Die geruststelling is begrijpelijk vanuit een beursgenoteerd bedrijf, maar zij zegt weinig over wat een reeks treffers op dezelfde installatie op termijn betekent voor de bedrijfszekerheid.

Dezelfde dag een aanval op Mokha

Uren na de aanval op de raffinaderij meldde de Houthi-beweging een tweede operatie, gericht op de havenstad Mokha aan de Jemenitische kust van de Rode Zee. Volgens Saree ging het om een grootschalige actie met een groot aantal ballistische raketten en drones, gericht tegen Saudische militairen en materieel.

Een woordvoerder van het Jemenitische leger sprak van zeven doden. Het Jemenitische ministerie van Transport meldde aanzienlijke schade aan de infrastructuur van de haven. Daarmee raakt de aanval niet alleen militaire doelen maar ook een van de weinige functionerende doorvoerpunten in het land.

Een defensiepact van twee dagen oud

De timing valt op. Saudi-Arabie ondertekende twee dagen voor de aanval een defensieverdrag met Turkije en Pakistan, waarin is vastgelegd dat een gewapende aanval op een van de drie geldt als een aanval op alle drie.

Het pact is bedoeld om de collectieve veiligheid te versterken nu de spanningen in de regio oplopen door het conflict tussen Iran aan de ene kant en de Verenigde Staten en Israel aan de andere. Of Turkije en Pakistan bij aanvallen als deze daadwerkelijk militair zouden bijspringen, is de open vraag die het verdrag onbeantwoord laat. Een clausule op papier is iets anders dan de bereidheid om troepen in te zetten tegen een beweging die al jaren een uitputtingsoorlog voert.

Twee zeestraten tegelijk onder druk

De Houthi-beweging heeft een blokkade van de Rode Zee afgekondigd, met als motivering dat Saudi-Arabie Jemen belegert, iets wat Riyad tegenspreekt. Daarmee komt Bab el-Mandeb in beeld, de nauwe doorgang tussen de Rode Zee en de Indische Oceaan.

Voor Saudi-Arabie is dat een strategisch probleem. Als Bab el-Mandeb onbruikbaar wordt, resteert voor de export van energie alleen de Straat van Hormuz, en juist die vaarroute is door het conflict met Iran al maandenlang zwaar verstoord. Twee uitgangen die tegelijk klem komen te zitten, laat een land met een enorme exportstroom weinig manoeuvreerruimte.

Wat dit voor Nederland betekent

Nederland voelt dit soort verstoringen vooral via Rotterdam en via de energieprijzen. Een groot deel van het containerverkeer tussen Azie en Noordwest-Europa loopt normaal gesproken door de Rode Zee en het Suezkanaal. Wordt die route te riskant, dan varen rederijen om via Zuid-Afrika, wat de reistijd verlengt en de kosten opdrijft die uiteindelijk in de winkelprijzen terechtkomen.

Daarbovenop komt het effect op de olie- en gasmarkt, die na maanden van onrust rond Hormuz al gevoelig reageert op elk nieuw incident. Nederlandse huishoudens merkten die gevoeligheid dit jaar al aan de pomp en op de energierekening. Een tweede zeestraat die onder vuur ligt, vergroot de kans dat die prijsdruk aanhoudt.

Wat nog niet vaststaat

Veel details blijven onbevestigd. De omvang van de schade aan de raffinaderij is niet openbaar gemaakt en Saudi-Arabie heeft de oorzaak van de brand formeel niet aan de aanval gekoppeld. De claims van de Houthi-beweging over de precisie van de treffer zijn niet onafhankelijk geverifieerd, en dat geldt ook voor de opgave van slachtoffers bij Mokha.

Wat wel duidelijk is, is de richting. De aanvallen zetten het bestand dat sinds 2022 grotendeels standhield verder onder druk, en zij vinden plaats op een moment dat de regio al balanceert op de rand van een breder conflict. Voor Europese regeringen betekent dat vooral dat de aanname dat de Rode Zee op termijn vanzelf weer een normale vaarroute wordt, opnieuw ter discussie staat.