Woensdagavond schuift de maan voor 88 procent van de zon, de grootste verduistering boven Nederland sinds 1999

De grootste zonsverduistering boven Nederland sinds 1999

Op woensdag 12 augustus schuift de maan voor een groot deel van de zon. Boven Nederland wordt op het hoogtepunt ongeveer 88 procent van de zonneschijf afgedekt. Dat is de grootste gedeeltelijke zonsverduistering die vanuit dit land te zien is sinds de verduistering van 11 augustus 1999.

Het percentage verschilt per regio. In het noordoosten van het land gaat het om ongeveer 87 procent, in het zuidwesten om ruim 89 procent. Het is bovendien de eerste zonsverduistering die vanuit Nederland waarneembaar is sinds maart 2025.

De tijden waarop het gebeurt

De maan begint de zonneschijf rond 19.17 uur af te dekken. Het maximum valt rond 20.11 uur, waarna de bedekking weer afneemt tot ongeveer 21.05 uur. De exacte tijden lopen enkele minuten uiteen, afhankelijk van waar je staat.

Dat tijdstip is ongebruikelijk. De meeste verduisteringen die Nederland meemaakt vallen midden op de dag, terwijl deze zich in de vroege avond afspeelt. De zon staat dan al laag in het westen en gaat kort na afloop onder.

Waar de zon wel volledig verdwijnt

Totaal wordt de verduistering alleen binnen een smalle baan van ongeveer 293 kilometer breed. Die baan loopt over het noorden van Rusland, Groenland, IJsland en een klein deel van noordelijk Spanje en Portugal. Daar verdwijnt de zon volledig achter de maan en valt een diepe schemering in.

In Spanje duurt die totaliteit ongeveer een minuut en veertig seconden, ergens tussen 20.26 en 20.32 uur. In Nederland blijft er altijd een sikkel zon over. Het wordt hier dus niet donker, al zal het licht in de laatste minuten voor het maximum merkbaar anders aanvoelen.

Een toeval van maat en afstand

Dat de maan de zon zo nauwkeurig kan afdekken, berust op een samenloop. De maan is ongeveer vierhonderd keer kleiner dan de zon, maar staat ook ongeveer vierhonderd keer dichterbij. Aan de hemel lijken de twee daardoor bijna even groot.

Zonder die verhouding zou een totale zonsverduistering niet bestaan zoals wij hem kennen. De baan van de maan staat bovendien schuin ten opzichte van die van de aarde om de zon, en juist daarom valt de schaduw maar zelden precies op een bewoond stuk aardoppervlak.

Waarom kijken zonder bril gevaarlijk blijft

Ook bij 88 procent bedekking blijft de resterende zonnesikkel fel genoeg om blijvende schade aan het netvlies te veroorzaken. Sterrenkundigen wijzen erop dat die schade pijnloos verloopt en zich pas uren later kan openbaren, wanneer er niets meer aan te doen is.

Veilig kijken kan met een eclipsbril die voldoet aan de norm ISO 12312-2 en die vrijwel al het zonlicht tegenhoudt. Een gewone zonnebril, een cd of een fotografisch filter is nadrukkelijk niet geschikt. Door een verrekijker of telescoop kijken is zonder speciaal filter helemaal af te raden, ook met een eclipsbril op. Wie geen bril heeft, kan de zon indirect bekijken via een projectie door een klein gaatje op een vel papier.

Het weer werkt mee, de lage zon minder

Het aanhoudend droge en warme weer boven Nederland maakt de kans op een heldere hemel groot, en dat is gunstig voor de waarneming. Het grootste praktische probleem is niet bewolking maar de stand van de zon.

Omdat zon en maan laag boven de westelijke horizon staan, nemen gebouwen, bomen en dijken al snel het zicht weg. Wie de verduistering wil zien, kan er verstandig aan doen vooraf een plek te zoeken met vrij uitzicht naar het westen, bij voorkeur wat hoger gelegen. Sterrenwachten en amateurverenigingen organiseren op veel plaatsen kijkmomenten waar ook brillen en telescopen met filter beschikbaar zijn.

Wanneer zoiets zich weer voordoet

De volgende gedeeltelijke zonsverduistering boven Nederland valt op 2 augustus 2027, maar daarbij wordt slechts ongeveer 39 procent van de zon bedekt. Voor een verduistering van deze omvang moeten Nederlanders daarna decennia wachten. Bronnen verschillen over het precieze jaartal, met schattingen die uiteenlopen van rond 2090 tot iets later deze eeuw, wat samenhangt met de vraag welke verduisteringen je precies vergelijkbaar noemt.

Over het volgende moment waarop de zon boven Nederland volledig verdwijnt bestaat minder twijfel. Dat gebeurt pas op 7 oktober 2135. Voor vrijwel iedereen die woensdagavond naar buiten stapt, is dit dus de enige keer in zijn leven dat de zon hier zo ver wordt afgedekt.