Corruptie is het belangrijkste kiezersthema twee dagen voor de Amerikaanse midterms, en 43 miljoen mensen hebben al gestemd

Wat er dinsdag te kiezen valt

Op dinsdag 3 november stemmen de Amerikanen voor het volledige Huis van Afgevaardigden, alle 435 zetels, en voor 35 van de 100 zetels in de Senaat. Dat laatste aantal bestaat uit 33 reguliere zetels en twee tussentijdse verkiezingen. Daarnaast wordt in een reeks staten een gouverneur gekozen.

De uitgangspositie is krap. In het Huis hadden de Republikeinen begin oktober 219 zetels tegenover 214 voor de Democraten. In de Senaat staat het 53 tegen 45, met twee onafhankelijke senatoren die met de Democraten meestemmen. Voor een meerderheid zijn 51 zetels nodig.

Corruptie staat boven de prijs van boodschappen

De kiezers maken zich dit jaar vooral zorgen over corruptie bij de overheid. In de All-America Economic Survey van CNBC, gehouden van 14 tot 18 oktober onder 1.000 geregistreerde kiezers met een foutmarge van 3,1 procentpunt, noemde 36 procent corruptie het belangrijkste onderwerp. Daarmee stond het boven de prijs van voedsel en boodschappen, dat op 34 procent uitkwam.

Daarachter volgden het beschermen van de democratie en de benzineprijs, beide op 23 procent. Dat corruptie boven de kosten van het dagelijks leven eindigt, is ongebruikelijk in een land waar verkiezingen doorgaans over de economie gaan.

Waar de Democraten op inzetten

De Democraten hebben die zorg maandenlang bespeeld. Zij praten in hun communicatie met kiezers zes keer zo vaak over corruptie als in 2022, en koppelen de brede economische onvrede aan wat zij beschrijven als corruptie door president Trump en zijn Republikeinse bondgenoten. Als zij het Congres heroveren, beloven ze onderzoek te doen naar Trump, zijn familie en zijn regering.

Op de vraag welke partij corruptie het beste kan aanpakken, kiest 35 procent de Democraten en 31 procent de Republikeinen. Onder de kiezers die corruptie als belangrijkste onderwerp noemen, loopt de voorsprong van de Democraten op tot 17 procentpunt. Bij onafhankelijke kiezers is dat 15 procentpunt.

Het wantrouwen geldt beide partijen

Die voorsprong is minder stevig dan hij lijkt. Van de onafhankelijke kiezers die corruptie belangrijk vinden, zegt 41 procent dat geen van beide partijen het goed zou aanpakken. In een enquete van de Washington Post, ABC News en Ipsos kwam hetzelfde patroon naar boven: de grootste groep vertrouwt noch de Republikeinen noch de Democraten op dit punt.

Opvallend is wel dat de concrete maatregelen op veel steun kunnen rekenen. Van de ondervraagden is 93 procent tegen het idee dat volksvertegenwoordigers zelf aandelen verhandelen in bedrijven met federale contracten, en 89 procent is tegen bedrijven van familieleden van een zittende president die overheidsopdrachten binnenhalen. Trump zelf stelt dat zijn regering een ongekende strijd tegen corruptie en fraude voert en het land niet laat leegroven.

De peilingen voor het Huis

In het landelijke peilingsgemiddelde staan de Democraten ruim voor. Volgens RealClearPolling gaat het om 51,4 tegen 43,2 procent, een voorsprong van 8,2 procentpunt. Het gemiddelde dat CNN op 27 oktober publiceerde kwam uit op 52 tegen 43 procent. Die voorsprong is groter dan die van 2018, het jaar waarin de Democraten het Huis overnamen.

Analist Kyle Kondik stelt dat zo'n grote voorsprong in de landelijke peilingen betekent dat het Huis vrijwel zeker naar de Democraten gaat. De kiezers zelf zijn voorzichtiger. In een enquete van The Economist en YouGov verwacht 44 procent dat de Democraten het Huis zullen controleren, tegenover 31 procent die op de Republikeinen rekent.

De Senaat is een ander verhaal

Voor de Senaat ligt het een stuk ingewikkelder. De Republikeinen verdedigen 22 zetels en de Democraten 13, maar de kaart wordt desondanks als gunstig voor de Republikeinen gezien. De Democraten moeten minstens vier Republikeinse zetels afpakken en tegelijk twee eigen kwetsbare zetels vasthouden.

In de genoemde races gaat het onder meer om Texas, waar Democraat James Talarico het opneemt tegen Ken Paxton, om Iowa met Ashley Hinson, om Kansas waar Roger Marshall tegenover uitdager Adam Hamilton staat en om Alaska met Mary Peltola. Bij The Economist en YouGov verwacht 39 procent een Democratische Senaat en 36 procent een Republikeinse, een verschil dat binnen de onzekerheid valt.

Recordaantallen vroege stemmen

De opkomst voor de verkiezingsdag is uitzonderlijk hoog. Vijf dagen voor de stembusgang hadden meer dan 43 miljoen Amerikanen al vroeg of per post gestemd, tien miljoen meer dan op hetzelfde moment in 2022. Texas kwam op 6,3 miljoen vroege stemmen, tegen 4,2 miljoen vier jaar eerder. Georgia haalde 2,5 miljoen en ging daarmee al voorbij de 2,3 miljoen van 2022.

Ook in Maine, Michigan, North Carolina en Kansas lag het aantal vroege stemmen meer dan 30 procent hoger dan vier jaar eerder. Daarbij hoort een nuance die bij elk van die cijfers wordt gemaakt: uit de aantallen vroege stemmen valt niet af te leiden op wie er is gestemd of hoe de uitslag uitpakt.

Wat dit voor Nederland betekent

Voor Nederland zit het belang vooral in wat het Congres wel en niet kan. Handelstarieven stelt de president grotendeels zelf vast, dus een kantelend Huis verandert die lijn niet direct. Waar het Congres wel over gaat, is de begroting en het onderzoek naar de uitvoerende macht, en juist dat laatste hebben de Democraten expliciet aangekondigd.

Daarmee is de uitkomst voor Europese hoofdsteden eerder een politieke dan een beleidsmatige breuk. Een regering die twee jaar met onderzoeken en een vijandige begrotingsmeerderheid te maken krijgt, opereert anders dan een regering die op beide kamers kan leunen. Hoe dat uitwerkt op de steun aan Oekraine of op de handelsgesprekken met de EU valt uit de peilingen niet op te maken.