Franse scholieren hervatten de blokkades na de herfstvakantie, donderdag volgt de eerste brede staking van dit schooljaar

Maandag vergaderen, dinsdag blokkeren

Franse scholieren hebben deze week de blokkades van hun scholen hervat, de eerste actie sinds de herfstvakantie. De scholierenorganisaties hanteren een strategie in twee stappen. Op maandag werden algemene vergaderingen gehouden waarin leerlingen per school stemden over het vervolg. Vanaf dinsdag volgen de blokkades zelf, van middelbare scholen en van universiteiten.

Ryad Rani, voorzitter van de Union Syndicale Lyceenne, houdt vast aan die aanpak en zegt dat de blokkades zo lang duren als nodig is. De oproepen komen van de USL, de Union Etudiante, de beweging Les Lyceens en het samenwerkingsverband Interfac Ile-de-France. In de regio rond Parijs gaat het onder meer om Parijs zelf, Val-de-Marne, Seine-Saint-Denis en Hauts-de-Seine.

Een beweging die in september begon

De protesten begonnen op 21 september op een middelbare school in Creteil, ten zuidoosten van Parijs, en groeiden binnen enkele weken uit tot een landelijke beweging. Eind september waren ongeveer 400 van de 3.700 Franse lycea verstoord. Op 6 oktober waren er ruim 1.800 scholen geblokkeerd.

Het hoogtepunt viel op 17 oktober, met schattingen die uiteenlopen van ongeveer 550.000 tot 800.000 deelnemers aan landelijke demonstraties. Afgelopen zaterdag gingen volgens de laatste tellingen nog ongeveer 320.000 mensen de straat op. Dat is lager dan de piek, maar hoog genoeg om de beweging na een vakantieweek weer op gang te krijgen.

Wat de scholieren eisen

De eisen zijn opvallend concreet en gaan grotendeels over het onderwijs zelf. De scholieren willen meer leraren en vervanging bij ziekte of afwezigheid. Ze willen kleinere klassen, waar nu groepen tot vijfendertig leerlingen voorkomen. Ze willen een renovatieplan voor vervallen schoolgebouwen en een herziening van Parcoursup, het centrale toelatingssysteem voor het hoger onderwijs.

Daaromheen ligt een bredere laag van onvrede. De beweging kwam op in een periode van stijgende brandstofprijzen, hoge huren, algemene inflatie en werkloosheid onder jongeren. Dat verklaart waarom een protest dat met roosters en klassengroottes begon, zo snel aansluiting vond bij andere groepen.

De cijfers van zes weken protest

De confrontaties zijn hard geweest. Minister van Binnenlandse Zaken Darmanin meldde dat tot 22 oktober in heel Frankrijk ongeveer 2.700 mensen waren aangehouden en dat ruim duizend van hen voor de rechter waren verschenen. Alleen al op 17 oktober lagen de arrestatiecijfers tussen de 1.200 en 1.800.

Aan de kant van de politie raakten die dag ongeveer duizend agenten gewond, van wie zeven ernstig. Een demonstrant overleed na een hartstilstand. Die cijfers maken duidelijk dat dit geen symbolische actiedagen zijn geweest.

Hoe de regering heeft gereageerd

Premier Lecornu kondigde eerder crisismaatregelen aan. De minister van Onderwijs liet ongeveer 400 scholen sluiten en schakelde daar over op afstandsonderwijs. President Macron riep op het onderwijs te hervatten en stelde dat de jongeren zijn gehoord. Eerder verweet hij ultralinkse groeperingen ongebreideld geweld.

De regering diende daarnaast een wetsvoorstel in dat demonstranten aansprakelijk maakt voor schade door vandalisme, tot een bedrag van 10.000 euro. Bij de scholieren landen die stappen niet. Pierre Sourzat van Les Lyceens noemt de aangekondigde maatregelen een laagje vernis waaronder niets zit, en stelt dat de president niet naar hen heeft geluisterd.

Donderdag sluiten vijf vakbonden aan

De tweede helft van deze week is van een andere orde. Op donderdag 5 november roepen de vakbonden CFDT, CGT, FO, Unsa en FSU gezamenlijk op tot een sectoroverstijgende staking over lonen, pensioenen en publieke voorzieningen. De CGT roept daarbij op tot een algemene staking vanaf die dag.

Het is de eerste stakingsoproep sinds het begin van het schooljaar die zowel werknemers in de publieke als in de private sector omvat. De scholieren- en studentenorganisaties plannen hun blokkades bewust op dezelfde dag, waarmee twee bewegingen die tot nu toe naast elkaar liepen samenvallen. Op dinsdag loopt er al een studentendemonstratie van de Place du Pantheon naar het hoofdkantoor van werkgeversorganisatie Medef.

Het spoor ligt er dwars doorheen

Vier spoorvakbonden hebben zich bij de oproep aangesloten: CGT-Cheminots, UNSA-Ferroviaire, SUD-Rail en CFDT-Cheminots. Zij voeren lage lonen en de arbeidsomstandigheden aan. Bij een hoge stakingsdeelname kunnen de TGV-diensten, de Intercites, de regionale TER-lijnen en internationale verbindingen waaronder de Eurostar worden geraakt.

Hoe groot de verstoring wordt, hangt af van het aantal stakers. Spoorbedrijf SNCF publiceert de aangepaste dienstregeling uiterlijk om 17.00 uur op de dag voor de staking. De actie kan ook de ingebruikname van de nieuwe TGV M-treinen raken, die voor 6 november op de rol staat.

Wat dit voor Nederland betekent

Het directe gevolg voor Nederland zit in het treinverkeer. Reizigers die deze week vanuit Amsterdam of Rotterdam naar Parijs of verder reizen, moeten rekening houden met uitval of aangepaste tijden op donderdag, en met doorwerking op de dagen eromheen.

Daarachter speelt een politieke vraag die verder reikt. Een regering die sinds september met wekelijkse acties te maken heeft en nu een brede staking tegenover zich vindt, heeft minder ruimte op het Europese toneel. Hoe dat uitwerkt op de Franse opstelling in Brussel valt op dit moment niet vast te stellen, maar het is de achtergrond waartegen deze week zich afspeelt.