Europa gaat de winter in met de laagste gasvoorraad sinds 2013, waarschuwt het IEA

Driekwart vol, waar bijna negentig procent gebruikelijk is

Europa gaat de winter in met de laagste gasvoorraad sinds 2013. Dat staat in een rapport dat het Internationaal Energieagentschap dinsdag publiceerde. De Europese gasbergingen waren op 1 november voor ongeveer 74,6 procent gevuld. Een jaar eerder was dat 82,8 procent, en het gemiddelde over de afgelopen vijf jaar ligt op bijna negentig procent.

De Europese Unie houdt een streefniveau aan van tachtig procent aan het begin van het stookseizoen. Dat niveau is dit jaar niet gehaald. Volgens het IEA lag de hoeveelheid gas die deze zomer in de bergingen is geinjecteerd ongeveer vier procent onder het gemiddelde van de voorgaande vijf jaar.

Waarom de voorraden niet zijn bijgevuld

De belangrijkste oorzaak ligt in het Midden-Oosten. Door de verstoringen rond de Straat van Hormuz zijn de ladingen vloeibaar aardgas uit Qatar en de Verenigde Arabische Emiraten tussen maart en oktober met ruim zestig miljard kubieke meter afgenomen. Die hoeveelheid is niet uit andere bronnen opgevangen.

Daar kwam een tweede factor bij. Afnemers stelden inkopen uit in de verwachting dat de prijzen zouden dalen. Leveringen die in augustus, september en oktober alsnog binnenkwamen, waren te laat en te klein om het gat te dichten. Het seizoen begon ook al met een achterstand: aan het eind van de vorige winter waren de bergingen tot slechts 28 procent teruggezakt, waardoor er meer bijgevuld moest worden dan gewoonlijk.

Duitsland haalt zijn wettelijke norm niet

Binnen Europa lopen de vulgraden sterk uiteen. Duitsland, dat de grootste bergingscapaciteit van de Unie heeft, zat op ongeveer 61 procent. Dat is onder de norm van zeventig procent die het land zelf voor 1 november had vastgelegd. De Duitse regering liet weten dat er genoeg gas is voor de winter, ondanks het missen van die norm.

Nederland zat met ongeveer 65,7 procent eveneens onder het Europese gemiddelde. Italie en Frankrijk staan er beter voor, met respectievelijk ongeveer 91 en 86 procent. Dat verschil is niet alleen een kwestie van beleid. Landen met veel bergingscapaciteit ten opzichte van hun eigen verbruik krijgen die ruimte moeilijker vol dan landen met kleine bergingen.

De prijs staat op het hoogste punt sinds 2022

De markt heeft de krapte verwerkt. De Europese referentieprijs TTF noteerde dinsdag ongeveer 93 euro per megawattuur, het hoogste niveau sinds de energiecrisis van 2022 en 2023. Ook in Azie liggen de prijzen op het hoogste punt sinds die periode.

Het bijvullen van de bergingen is daardoor dit jaar een kostbare operatie geworden. De rekening voor het vullen van de Europese opslag kwam volgens de beschikbare cijfers uit op ongeveer 27 miljard euro. Het conflict in het Midden-Oosten voegde naar schatting 18 tot 33 miljard euro aan extra importkosten toe.

Het scenario dat het agentschap doorrekent

Het IEA heeft doorgerekend wat er gebeurt bij een koudere winter dan gemiddeld, in combinatie met voortdurende verstoringen van de aanvoer via Hormuz. In dat scenario zakken de Europese voorraden eind maart 2027 onder tien procent van de werkcapaciteit.

Dat is geen voorspelling maar een randgeval, en de uitkomst hangt sterk af van het weer en van de vraag of de aanvoerroutes weer op gang komen. Het agentschap wijst er wel op dat zo laag beginnen aan het volgende vulseizoen betekent dat de krapte op de wereldmarkt tot ver in 2027 kan doorlopen. Ook technische storingen in de gasnetten noemt het IEA als risico.

Een krappere wereldmarkt, ook buiten Europa

De situatie staat niet op zichzelf. Het mondiale aanbod van vloeibaar aardgas krimpt dit jaar met ongeveer drie procent, zo'n twintig miljard kubieke meter. De wereldwijde gasvraag loopt met ongeveer anderhalf procent terug, bijna 65 miljard kubieke meter, wat de klap deels dempt.

Die vraagdaling is geen teken van gezondheid. In het Midden-Oosten gaat het om gedwongen afschakeling, in Europa om lagere gasafname door de industrie, en in Azie om elektriciteitscentrales die van gas terugschakelen naar kolen. Omdat Aziatische en Zuid-Amerikaanse importeurs weinig eigen bergingsruimte hebben, ontstaat er bij elke koudegolf direct concurrentie om een beperkt aantal ladingen.

Wat dit voor Nederland betekent

Nederland is sinds het sluiten van Groningen een importland en zit met een vulgraad onder het Europese gemiddelde. Een prijs van rond de 93 euro per megawattuur werkt met vertraging door in de energierekening van huishoudens met een variabel contract en in de kosten van de industrie, en daarmee in de inflatiecijfers.

Er komt nog een verandering aan. Vanaf januari 2027 begint de uitfasering van Russisch vloeibaar aardgas, dat nu nog ongeveer elf procent van het Europese aanbod levert. Amerikaans gas neemt al zo'n dertig procent voor zijn rekening. Europa ruilt daarmee de ene afhankelijkheid voor de andere, en doet dat op een moment dat er geen voorraad is om een misrekening mee op te vangen.