Pechgeneratie krijgt mogelijk 2.000 euro extra: plan Letschert uitgelekt en uitgesteld

Ruim 760.000 studenten die tussen 2015 en 2023 studeerden zonder recht op basisbeurs, kunnen rekenen op een nieuwe financiele tegemoetkoming van het kabinet. Onderwijsminister Rianne Letschert wilde donderdag tijdens de ministerraad een voorstel indienen voor een extra compensatie van circa 2.000 euro per student. Die bespreking ging niet door nadat details van het plan de avond tevoren uitlekten in de media. Naar vaste gewoonte wordt een agendapunt verwijderd zodra het openbaar wordt voordat de ministerraad erover heeft kunnen spreken. Wanneer het voorstel opnieuw wordt geagendeerd, is nog niet bekend.

Wat is de pechgeneratie?

De pechgeneratie is de benaming voor studenten die studeerden in de periode dat het leenstelsel van kracht was. In 2015 schafte het kabinet de basisbeurs af en vervingen die door een stelsel waarbij studenten een lening konden afsluiten. De belofte was dat de vrijgekomen middelen zouden worden geinvesteerd in de kwaliteit van het hoger onderwijs. Toen evaluaties aantoonden dat die belofte onvoldoende was ingelost, besloot een volgend kabinet tot compensatie. De basisbeurs werd in 2023 heringevoerd.

Studenten die in de tussenperiode hun opleiding volgden, kregen niets terug. Op politieke druk werd daarna een compensatieregeling ontworpen. In 2025 ontvingen studenten een eerste tegemoetkoming: wie vier jaar had gestudeerd, ontving 1.640 euro. Wie voor 2019 was begonnen, kreeg daarbovenop nog eens 2.100 euro. Nu wil het kabinet daar opnieuw een bedrag aan toevoegen.

Wat houdt de nieuwe compensatie in?

Het nieuwe voorstel gaat uit van een bedrag van 40 euro per maand dat iemand heeft gestudeerd onder het leenstelsel. Bij een standaardstudie van vier jaar, dus 48 maanden, komt dat neer op zo'n 1.920 euro, afgerond naar 2.000 euro. Wie een langere opleiding volgde, krijgt meer: studenten geneeskunde of andere zesjarige opleidingen kunnen rekenen op circa 2.880 tot 3.000 euro. Het exacte bedrag per student berekent de Dienst Uitvoering Onderwijs automatisch op basis van de studieduur in de DUO-administratie.

De uitbetaling is voorzien voor 1 april 2027. Wie zijn studieschuld al heeft afgelost, krijgt het geld op zijn rekening overgemaakt. Wie nog een openstaande lening heeft, ziet het bedrag direct worden kwijtgescholden. DUO vraagt bij sommige studenten nog om een bankrekeningnummer, omdat dit niet altijd meer actueel in de systemen staat.

Politieke en maatschappelijke reacties

De reacties op het nieuws waren gemengd. Studentenvakbonden en actiegroepen als De Pechgeneratie reageerden positief, maar met de kanttekening dat het bedrag de opgelopen schade niet volledig compenseert. Een student die vier jaar lang geen basisbeurs ontving, liep in totaal ruim 25.000 euro aan niet-uitgekeerde steun mis. Zelfs na drie compensatierondes blijft het netto-bedrag dat wordt terugbetaald een fractie van dat bedrag.

Vanuit de Tweede Kamer kwamen ook kritische geluiden over het uitlokken van de lek. Oppositiepartijen vroegen zich af of de minister voldoende grip heeft op haar ministerie, terwijl coalitiepartijen benadrukten dat het goed is dat er opnieuw wordt bijgepast. Over de financiering van de nieuwe compensatieronde bestaan nog vragen: het kabinet heeft nog niet gecommuniceerd waar het geld vandaan komt binnen de reeds krappe onderwijsbegroting.

Wat moet er nog gebeuren?

Nadat de ministerraad het voorstel heeft goedgekeurd, moet de regeling nog langs de Tweede en Eerste Kamer. Dat wetgevingstraject kan maanden duren. Experts verwachten dat bij voldoende politiek draagvlak het voorstel voor de zomer door de Tweede Kamer kan worden behandeld, zodat de uitvoering door DUO op schema blijft voor de geplande uitbetalingsdatum van 1 april 2027. Mochten er alsnog bezwaren rijzen over de dekking of het precieze bedrag, dan kan de planning alsnog vertraging oplopen.

Bredere context: schulden en kansenongelijkheid

De compensatiediscussie raakt aan een breder vraagstuk. Onderzoek laat zien dat studenten die onder het leenstelsel studeerden gemiddeld met een hogere studieschuld begonnen aan hun loopbaan dan studenten met een basisbeurs. Dat heeft gevolgen gehad voor grote financiele beslissingen: een eigen woning kopen, een gezin stichten of zelfstandig ondernemen. De financiele druk was onevenredig groot voor studenten uit lagere inkomensgroepen, die minder steun van hun ouders konden ontvangen. Elke compensatieronde verkleint dat verschil iets, maar lost de structurele ongelijkheid die in acht jaar leenstelsel is opgebouwd niet volledig op.