Maakindustrie tekent manifest voor robotisering: Nederland heeft maar 250 robots per 10.000 werknemers

Op de TechniShow in de Koninklijke Jaarbeurs Utrecht, de grootste vakbeurs voor de maakindustrie in de Benelux, klonk tijdens de openingsdag een dringende boodschap: de Nederlandse maakindustrie loopt gevaarlijk achter op het gebied van robotisering en digitale integratie. In reactie daarop ondertekenden vertegenwoordigers van brancheorganisaties FME, Brainport Industries en TNO een manifest voor een gezamenlijk digitaal fundament. De beurs sluit vandaag na vier dagen haar deuren en viert daarmee haar 75ste editie.

250 robots tegenover een inhaalrace van China

Het getal dat op de openingsdag het hardst aankwam: Nederland heeft slechts 250 robots per 10.000 werknemers. Dat klinkt misschien indrukwekkend, maar het is een fractie van wat buurlanden en concurrenten realiseren. China investeert in tempo en schaal in robotisering van zijn industrie en nadert of overstijgt het Europese gemiddelde al in tal van sectoren. TNO-directeur Mark Courage sloeg alarm: om te kunnen concurreren met lagelonenlanden, moet de kostprijs van robottoepassingen dalen naar minder dan vijf euro per uur. Dat is technisch haalbaar, maar vergt een fundamentele verandering van hoe machines, software en toeleveranciers samenwerken.

Op dit moment is het integreren van een nieuwe machine of leverancier in een productielines een kostbare aangelegenheid. Maatwerkkoppelingen tussen machinebesturingen, ERP-systemen en planningssoftware kosten soms tienduizenden euros per aansluiting. Die versnippering maakt het voor middelgrote bedrijven vrijwel onmogelijk om te profiteren van de efficientievoordelen die grotere spelers wel realiseren. Zolang standaarden ontbreken, blijft de drempel voor verdere automatisering prohibitief hoog.

Manifest: een digitaal fundament voor de sector

Het manifest dat tijdens de openingsceremonie werd ondertekend, is gebaseerd op aanbevelingen uit het rapport van voormalig ASML-topman Peter Wennink over de toekomstbestendigheid van de Nederlandse industrie. Wennink stelde eerder dat de maakindustrie keuzes moet maken: wie niet digitaliseert en automatiseert, zal op de lange termijn niet kunnen overleven in een wereld waar arbeidskosten in Europa structureel hoger liggen dan in Azie.

De ondertekenaars, waaronder Brainport Industries, FME en NLrobotics, committeren zich aan vier principes: een gedeeld digitaal fundament, open standaarden die samenwerking mogelijk maken, efficientere ketensamenwerking via datadeling en versterkte internationale concurrentiepositie door gezamenlijke innovatie. Het manifest is geen eindpunt maar een startschot: aanvullende bedrijven worden uitgenodigd zich aan te sluiten en concrete stappen te zetten.

Fabriek van de Toekomst als levend bewijs

Op de beursvloer in Hal 10 maakten 22 technologiebedrijven de abstracte beloftes tastbaar. Samen bouwden zij een volledig werkende, geintegreerde productieomgeving: de Fabriek van de Toekomst. Bezoekers konden zien hoe machines van verschillende fabrikanten, verbonden via open standaarden, naadloos samenwerken. Robots namen taken over van mensen zodra het proces dat toeliet; sensoren stuurden real-time data naar centrale systemen die productieplanning aanpasten zonder menselijke tussenkomst.

De demonstratie was bewust opgezet als weerlegging van het idee dat geintegreerde automatisering alleen weggelegd is voor grote multinationals. De 22 deelnemende bedrijven varieerden van start-ups tot gevestigde spelers, en de aansluiting was gerealiseerd zonder dure maatwerkkoppelingen. Dat is precies het bewijs waar de sector behoefte aan heeft: niet een theoretisch perspectief, maar een werkend voorbeeld dat vandaag al kan worden nagevolgd.

Strategische urgentie voor Nederland

De urgentie gaat verder dan bedrijfseconomie. Nederland heeft een sterke reputatie in de maakindustrie, met name in sectoren als halfgeleiders, voedselverwerking, logistiek en medische technologie. Die positie is niet vanzelfsprekend. Aziatische concurrenten investeren massaal in industriele automatisering, terwijl de Europese politiek met de Chips Act en aanverwante fondsen probeert het tij te keren.

Brancheorganisaties wijzen erop dat het tekort aan technisch personeel de druk verder vergroot. Met vergrijzing en een krappe arbeidsmarkt kunnen veel bedrijven hun productiecapaciteit alleen op peil houden als machines het werk gedeeltelijk overnemen. Robotisering is dan geen luxe maar noodzaak. Het manifest van TechniShow 2026 is in dat licht meer dan een symbolisch gebaar: het is een poging om versnippering te doorbreken en de sector gezamenlijk een richting op te sturen voordat de achterstand onherstelbaar wordt.