ASML ziet China-aandeel slinken: exportcontroles DUV-machines luiden nieuw tijdperk in voor chipsindustrie

De Nederlandse chipsmachinefabrikant ASML staat op een strategisch kruispunt. In het derde kwartaal van 2025 was 42 procent van de systeemomzet afkomstig uit China, een aandeel dat het bedrijf groot maakte maar nu onder druk staat door politieke beslissingen in Den Haag en Washington. De aangescherpte Nederlandse exportcontroles op de meest geavanceerde DUV-immersiesystemen, die per september 2024 van kracht werden, zijn nu volledig voelbaar in de orderboeken. ASML-topman Christophe Fouquet heeft investeerders al voorbereid op een aanzienlijk lager Chinees omzetaandeel in 2026 ten opzichte van de recordjaren 2024 en 2025.

Welke machines zijn geraakt?

Het gaat om twee specifieke systemen: de TWINSCAN NXT:1970i en de NXT:1980i. Dit zijn DUV-immersie lithografiemachines die via zogeheten multi-patterning technieken chips kunnen produceren op de 7-nanometerklasse. Die technologie is voor China strategisch interessant, omdat de modernste EUV-machines al langer buiten bereik zijn. Met de DUV-machines konden Chinese chipsfabrikanten chips produceren voor toepassingen als kunstmatige intelligentie en 5G-infrastructuur. De export van deze systemen vereist nu een vergunning van de Nederlandse overheid, een administratieve maar politiek gewichtige verschuiving.

In 2024 ging maar liefst 70 procent van ASML's DUV-immersiesystemen naar Chinese afnemers. Meer dan 90 procent van alle Chinese orders bij ASML betrof DUV-systemen. Die concentratie illustreert hoe afhankelijk de Chinese halfgeleiderindustrie is geworden van technologie die nu steeds moeilijker te verkrijgen is. Het wegvallen van die stroom heeft gevolgen op meerdere niveaus: voor ASML's omzet, voor zijn Chinese klanten en voor de mondiale chipsvoorzieningsketen.

ASML bereidt zich voor: voorraden opgebouwd

ASML heeft niet stilgezeten. De financieel directeur bevestigde eerder dit jaar dat het concern voorraden heeft opgebouwd van kritieke onderdelen, gebruikmakend van de lange levertijden die de inkoop van grondstoffen en componenten kenmerkt. Dat geeft het bedrijf enige ademruimte, maar lost het structurele probleem niet op. De marktguidance voor 2026 laat zien dat ASML stabiele totaalomzet verwacht, maar dat stelt een fors herstel buiten China als voorwaarde. Europa, de VS en Taiwan moeten het wegvallen van Chinese orders compenseren.

Ondertussen overweegt de Europese Unie aanvullende maatregelen. Nadat China exportcontroles invoerde op zeldzame aardmetalen die cruciaal zijn voor de chipsindustrie, publiceerde een Europees denktank een analyse die pleit voor een aanvullend verbod op de export van oudere DUV-machines naar China. Dat zou een forse verruiming betekenen van de huidige restricties en China's toegang tot westerse chipstechnologie verder beperken. Of het kabinet-Jetten dat pad bewandelt, is nog onduidelijk.

China zet in op zelfstandigheid

Beijing trekt zijn eigen conclusies. Chinese chipsmachinefabrikant SMEE werkt aan een nationale DUV-machine, maar die is naar verwachting nog jaren verwijderd van de prestaties die ASML biedt. In de tussentijd proberen Chinese chipsfabrikanten zoals SMIC en Hua Hong zoveel mogelijk productiecapaciteit op te bouwen met de machines die al in het land aanwezig zijn. Dat verklaart waarom China in 2024 in hoog tempo ASML-machines importeerde voordat nieuwe restricties van kracht zouden worden.

De strategische inzet is duidelijk: China wil niet structureel afhankelijk blijven van buitenlandse chipsproductietechnologie. De vraag is hoelang die zelfredzaamheid op zich laat wachten en welke gevolgen dat heeft voor de westerse industrie. ASML kan in de tussentijd rekenen op een pijnlijke overgangsperiode, maar heeft met zijn wereldwijde monopoliepositie op EUV en leidende positie in DUV een unieke buffer die andere bedrijven missen.

Geopolitiek en economie verstrengeld

Voor Nederland is de kwestie meer dan een bedrijfseconomisch verhaal. ASML vertegenwoordigt een aanzienlijk deel van de Nederlandse exportwaarde en staat symbool voor het innovatieve vermogen van de Brainport-regio rond Eindhoven. Exportcontroles die de Chinese omzet beperken hebben directe gevolgen voor werkgelegenheid en toeleveranciers, van ASMI tot NXP en een reeks middelgrote maakbedrijven in ASML's ecosysteem. De politieke druk om mee te bewegen met Amerikaanse technologiebeperkingen is hoog, maar de economische rekening wordt deels in Eindhoven betaald.