Brandstof op recordhoogte: diesel nadert 2,50 euro, maar kabinet weigert accijns te verlagen

De brandstofprijzen in Nederland zijn in de eerste weken van maart 2026 gestegen naar het hoogste niveau in meer dan twee jaar. Diesel kost momenteel gemiddeld 2,08 euro per liter aan de pomp, en analisten verwachten dat dit de komende dagen verder oploopt richting 2,50 euro per liter. De stijging is het directe gevolg van oplopende olieprijzen, die op hun beurt worden aangedreven door de aanhoudende spanningen rondom de Straat van Hormuz. Dat alles speelt zich af tegen de achtergrond van al structureel hoge belastingen op brandstof in Nederland.

Pomphouders: grenstanken bedreigt de sector

De brancheorganisatie Drive, die de belangen behartigt van Nederlandse tankstationhouders, heeft het kabinet opgeroepen de accijns op benzine en diesel tijdelijk te verlagen. Drive maakt zich grote zorgen over het toenemende grenstanken: Nederlanders die in de buurt van de grens wonen, rijden in groten getale naar Belgie of Duitsland om goedkoper te kunnen tanken. Het prijsverschil loopt momenteel op tot twintig a veertig cent per liter - een verschil dat voor veel mensen de moeite van een kleine omrijroute meer dan waard is.

Drive wijst erop dat tanken voor veel mensen geen luxe is maar een noodzaak. Forenzen, zorgpersoneel, bezorgers en andere beroepsgroepen die afhankelijk zijn van hun auto voor het werk, hebben geen alternatief. Voor hen betekent een hogere brandstofrekening een directe aanslag op het besteedbaar inkomen. De organisatie pleit voor een tijdelijke verlaging van de accijns, vergelijkbaar met de maatregelen die eerder - in 2022 en 2023 - ook werden ingevoerd toen de brandstofprijzen als gevolg van de Russische inval in Oekraine exploderenden.

Kabinet weigert in te grijpen

Zowel minister Eelco Heinen van Financien als premier Rob Jetten weigert voorlopig te bewegen. Heinen erkent de gestegen prijzen maar houdt het been stijf. Hij ziet nog geen reden voor maatregelen en wil eerst zien hoe de markt zich ontwikkelt. Jetten is nog stelliger en ziet geen enkele aanleiding voor een accijnsverlaging, mede verwijzend naar de bredere begrotingscontext en de energie- en klimaatdoelstellingen van het kabinet.

De afwijzing is politiek niet zonder risico. Bij eerdere brandstofcrises leidde de pijn aan de pomp uiteindelijk tot brede maatschappelijke druk, waarop het kabinet alsnog ingreep. De vraag is of dat patroon zich ook nu herhaalt, nu analisten rekening houden met een scenario waarbij de olieprijs de grens van 100 dollar per vat passeert en de pompprijzen nog verder oplopen.

Nederland structureel duurste land van Europa

Het hoge prijsniveau van brandstof in Nederland is geen nieuw fenomeen. Ons land behoort al jaren tot de duurste landen van Europa voor automobilisten, en dat heeft alles te maken met de structureel hoge accijnzen en btw. Per liter diesel bedraagt de accijns 55,23 cent, bovenop de btw van 21 procent. Voor benzine is de accijns zelfs 84,47 cent per liter. Ter vergelijking: in Belgie en Duitsland liggen de accijnzen merkbaar lager, waardoor de eindprijs aan de pomp soms aanzienlijk verschilt.

Tot en met 31 december 2026 geldt nog een tijdelijk verlaagd accijnstarief - een restmaatregel uit de crisisperiode van 2022 en 2023. Die verlaging is iets kleiner dan in voorgaande jaren. Zonder die tijdelijke maatregel zou de prijs nog hoger liggen. De maatregel loopt eind dit jaar af, waarna de volle accijns geldt - tenzij het kabinet dan alsnog besluit tot een verlenging of een nieuwe accijnsverlaging.

Wat betekent dit voor de portemonnee?

Voor een gemiddelde automobilist die zijn tank met 50 liter diesel vult, betekent de huidige prijs een rekening van ruim 104 euro. Als de prijs inderdaad oploopt naar 2,50 euro, wordt datzelfde tanken 125 euro. Voor particuliere rijders die wekelijks tanken, tikt dat aan het eind van de maand fors aan. Transportbedrijven en logistieke dienstverleners voelen de pijn nog sterker: diesel is voor vrachtwagens de dominante brandstof, en hogere dieselprijzen werken direct door in transporttarieven en uiteindelijk in de prijs van goederen.

Dat maakt de stijgende brandstofkosten niet alleen een probleem voor de individuele automobilist. Ze vormen ook een extra kostenfactor voor de bredere economie, juist op het moment dat het Centraal Planbureau waarschuwt voor neerwaartse risicos door de handelsschommelingen en de geopolitieke spanningen. Wanneer de olieprijzen weer zakken, is op dit moment moeilijk te voorspellen. Zolang de onrust in het Midden-Oosten aanhoudt, blijft de druk op de brandstofprijzen en daarmee op de koopkracht van Nederlandse huishoudens hoog.