Europees Parlement zet ratificatie Turnberry-handelsdeal op pauze na nieuw universeel tarief van Trump

Het Europees Parlement heeft de stemming over de ratificatie van de handelsdeal met de Verenigde Staten onbepaald uitgesteld. De zogenoemde Turnberry-deal, gesloten in juli 2025 tijdens een ontmoeting tussen president Donald Trump en Europese Commissievoorzitter Ursula von der Leyen op zijn golfresort in het Schotse Turnberry, staat opnieuw ter discussie. Aanleiding is een nieuw universeel invoertarief van 15 procent dat Trump via een noodwet invoerde, kort nadat het Amerikaanse Hooggerechtshof zijn eerdere tariefpolitiek onder de International Emergency Economic Powers Act (IEEPA) had gekort.

Wat was de Turnberry-deal?

De deal die de EU en VS in de zomer van 2025 sloten, stelde een maximaal tarief van 15 procent in voor het merendeel van Europese exportgoederen naar de VS. Staal en aluminium vielen buiten de deal en bleven onderworpen aan het verhoogde tarief van 50 procent. Voor landbouwproducten gold in veel gevallen een stapeling: de bestaande invoerheffing van 10 procent plus de nieuwe 15 procent, wat uitkwam op 25 procent totaal. Voor chips, vliegtuigen en bepaalde chemicalieen golden uitzonderingen.

Voor Nederland, dat jaarlijks meer dan 50 miljard euro aan goederen naar de VS exporteert, was de deal een compromis. Grote exporteurssectoren zoals machines, chemicalieen en hightech zagen hun concurrentiepositie verslechteren maar vermeden de ergste scenario's van een volledige handelsoorlog. Het akkoord leek stabiel genoeg om op door te bouwen, tot Trump opnieuw een onverwachte stap zette.

Supreme Court, noodwet en nieuwe tariefchaos

Het Amerikaanse Hooggerechtshof maakte eerder dit jaar zijn oordeel bekend: de brede toepassing van de IEEPA door Trump om tarieven op te leggen zonder goedkeuring van het Congres overschreed zijn wettelijke bevoegdheid. Een groot deel van zijn eerdere tariefbeleid werd ongeldig verklaard. In plaats van de uitspraak te respecteren, introduceerde Trump via een nieuwe noodwet een universeel tarief van 15 procent op alle invoer uit de EU. Daarmee herformuleerde hij de Turnberry-deal in wezen als een permanent gegeven, maar nu op zijn eigen voorwaarden en buiten het eerder afgesproken kader.

Voor het Europees Parlement was dat de druppel. De handelscommissie, onder leiding van Bernd Lange, sprak van "pure tariefchaos" vanuit Washington en stelde dat de juridische grondslag voor de Turnberry-deal daarmee was weggevallen. De commissie vroeg om opschorting van het ratificatieproces totdat juridische duidelijkheid bestaat over de geldigheid van het nieuwe tarief en totdat de VS concrete toezeggingen doet over de uitvoering van de afgesproken voorwaarden.

EU op zoek naar eenheid

Brussel bevindt zich in een lastige positie. Aan de ene kant wil de Europese Commissie voorkomen dat de handelsrelatie verder afbrokkelt. Vanuit Brussel klonk het duidelijk: een deal is een deal. Aan de andere kant is de politieke steun binnen het Europees Parlement voor verdere concessies aan Trump geslonken. Eerder al dreigde Trump met extra tarieven op acht EU-landen die zijn annexatieplannen voor Groenland niet steunden, een stap die veel Europeanen beschouwden als een schending van diplomatieke basisnormen.

Diverse EU-lidstaten, waaronder Duitsland en Frankrijk, verkennen wat Europese handelsvrijheid nog betekent in een wereld waar de VS unilateraal tarieven oplegt en intrekt. Brussel heeft in theorie krachtige instrumenten ter beschikking, waaronder een lijst met Amerikaanse exportgoederen waarop retaliatieheffingen kunnen worden geplaatst. Het toepassen ervan is echter politiek gevoelig omdat het een escalatie uitlokt die Europa evengoed raakt.

Gevolgen voor Nederland

Voor Nederland hangt er concreet veel van af. De Rotterdamse haven is Europa's grootste overslaghub en een langdurige afkoeling in transatlantische handel raakt de logistieke sector direct. Exportbedrijven in de hightech, chemie en agrifood die sterk leunen op de Amerikaanse markt, bereiden zich voor op hogere tarieven als structureel gegeven in plaats van een tijdelijke verstoring. Investeringsbeslissingen worden uitgesteld zolang de onzekerheid aanhoudt. Het kabinet-Jetten volgt de situatie nauwlettend, maar voert vooralsnog geen actieve escalatiediplomatie richting Washington.