Premier Jetten trekt op naar bondskanselier Merz in Berlijn: Oekraine, defensie en Trumps tarieven op de agenda

Maandag 16 maart 2026 reist minister-president Rob Jetten naar Berlijn voor een kennismakingsgesprek met bondskanselier Friedrich Merz. Het bezoek is onderdeel van een intensieve Europese diplomatieke ronde die Jetten eerder deze maand ook naar Warschau en Parijs voerde. Na premier Tusk op 9 maart en president Macron op 11 maart is Berlijn de vierde etappe, met als eerder hoogtepunt een bezoek aan president Zelensky in Kiev. De inzet is hoog: Duitsland is veruit de belangrijkste handelspartner van Nederland en de economisch sterkste stem in de EU.

Waarom Duitsland de sleutelmacht is

Ongeveer een kwart van de totale Nederlandse export gaat richting Duitsland. Dat zijn machinerie, chemische producten, agrarische goederen en halfgeleidercomponenten. Omgekeerd importeert Nederland veel Duits kapitaalgoed en consumentenproducten. De economische verwevenheid is zo diep dat een terugval in de Duitse conjunctuur vrijwel altijd ook de Nederlandse economie raakt.

Politiek verkeerde Duitsland lange tijd in een bestuurscrisis. Het kabinet-Scholz viel in november 2024 en na de vervroegde verkiezingen van februari 2025 duurde de coalitieformatie maanden. Friedrich Merz trad uiteindelijk aan als bondskanselier met een CDU/CSU-SPD-coalitie, en presenteerde een ambitieus economisch herstelplan met nadruk op deregulering, een groot investeringsfonds en belastingverlichting voor bedrijven. Een stabiel en hervormd Duitsland is ook in het directe belang van Nederland.

Oekraine: gezamenlijke verplichtingen

De oorlog in Oekraine vormt de dringende achtergrond van alle Europese topgesprekken. Nederland heeft toegezegd jaarlijks drie miljard euro bij te dragen aan steun voor Oekraine, een belofte die Jetten persoonlijk bekrachtigde tijdens zijn bezoek aan president Zelensky in Kiev. Duitsland heeft vergelijkbare toezeggingen gedaan, al lopen de interne discussies over de schuldrem en de grenzen aan defensie-uitgaven daar nog altijd.

Het Rearm Europe-plan, het Europese voornemen om 800 miljard euro vrij te maken voor defensieheruitrusting en veiligheid, heeft de politieke steun nodig van de twee grootste EU-economieen: Duitsland en Frankrijk. Als Berlijn en Parijs hun gewicht achter het plan zetten, kan de rest van Europa volgen. Nederland heeft al steun uitgesproken; het bezoek van Jetten aan Merz is mede bedoeld om te bevestigen dat ook Duitsland die stap wil zetten.

Defensie-industrie: kansen voor samenwerking

Buiten de geopolitieke steun gaat het ook om concrete industriele samenwerking. Nederland heeft een relatief sterke defensie-industrie in niches als marinebouw (Damen), elektronische systemen (Thales Nederland) en luchtvaartcomponenten (Fokker Technologies). Duitsland heeft grotere spelers als Rheinmetall, KNDS en Hensoldt. Beide landen willen hun defensie-industriele basis versterken, minder afhankelijk worden van de VS en meer Europese productiecapaciteit opbouwen.

Concrete samenwerking kan vorm krijgen via het Europese Defensiefonds en de geplande verhoogde NAVO-uitgaven. Als NAVO-bondgenoten zijn Nederland en Duitsland al nauw verbonden: de Nederlandse landmacht is deels geintegreerd in het Duitse Eerste Pantserkorps. Die integratie biedt ook een basis voor industriele samenwerking bij de levering van materieel.

Trump-tarieven als gedeeld probleem

De handelspolitiek van de Amerikaanse president Trump vormt een bijkomend agendapunt. De VS dreigt met een universeel importtarief van tien procent op EU-goederen, met de mogelijkheid van hogere tarieven op specifieke sectoren zoals auto's. Duitsland wordt daardoor harder getroffen dan Nederland, vanwege zijn grote auto-industrie en machines-export. Maar ook Rotterdam als Europees distributiehaven en de Nederlandse agri- en halfgeleidersector ondervinden de onzekerheid.

Binnen de EU pleiten zowel Nederland als Duitsland voor een gezamenlijke, gecoordineerde reactie op de Amerikaanse handelspolitiek, in plaats van bilaterale afspraken per land. Een verdeeld Europa loopt het risico dat de VS landen individueel onder druk kan zetten. De optie van Europese tegenmaatregelen staat op tafel, maar vergt een brede consensus in de Raad van de EU.

Een relatie die er altijd al was

Nederland en Duitsland zijn vaste NAVO-bondgenoten en economisch diep verweven. Beide landen zitten ook in dezelfde informele subgroep van zuinige EU-lidstaten, de zogenoemde Hanzeliga, die pleit voor begrotingsdiscipline en terughoudendheid bij het uitbreiden van Europese gemeenschappelijke schulden. Dat geeft een gedeeld economisch referentiekader, ook al zijn de nationale beleidsagendas niet identiek.

Het bezoek van maandag is formeel een kennismakingsgesprek, maar de inhoud is allesbehalve vrijblijvend. De komende maanden zullen beslissend zijn voor de Europese defensieopbouw, de handelsstrategie tegenover de VS en de economische toekomst van de eurozone. Of Jetten en Merz de basis leggen voor een versterkte Duits-Nederlandse tandem zal in de praktijk blijken.