Stroomnet in drie provincies bereikt absolute grens: aansluitstop dreigt en woningbouw loopt vast

Het elektriciteitsnet in drie Nederlandse provincies heeft zijn absolute grens bereikt. Netbeheerder TenneT waarschuwde in februari dat de hoogspanningsinfrastructuur in Flevoland, Gelderland en Utrecht de groeiende stroomvraag niet langer kan verwerken. Als er geen krachtige ingrepen worden gedaan, dreigt voor deze zomer een aansluitstop voor kleinverbruikers, zoals woningbouwprojecten, woningcorporaties en het midden- en kleinbedrijf. De gevolgen voor de bouwopgave in de betrokken provincies zijn potentieel enorm.

Absolute grens bereikt

TenneT constateerde dat het stroomverbruik van bestaande klanten sneller toeneemt dan voorzien. Verzwaringsprojecten die gepland staan, lopen achter op schema door lange vergunningsprocedures, ruimtelijke bezwaren en een krap aanbod van installateurs en materialen. Structurele extra netcapaciteit in de FGU-regio (Flevoland, Gelderland, Utrecht) is op zijn vroegst beschikbaar tussen 2033 en 2035. Dat betekent bijna tien jaar van krapte, terwijl de vraag onverminderd toeneemt door elektrisch rijden, datacenters en de energietransitie in de gebouwde omgeving.

TenneT roept op tot een drietal krachtige interventies. Ten eerste moet de bouw van het hoogspanningsstation Utrecht-Noord zo snel mogelijk worden versneld. Ten tweede moeten bestaande maatregelen in het maatregelenpakket worden aangevuld en geintensiveerd - denk aan congestiemanagement, slimme laadprofielen en verplaatsing van industriele afname naar daluren. Ten derde is er een bredere maatschappelijke discussie nodig over het accepteren van hogere risico's op netbelasting, om zo de druk te verlichten.

Woningbouw in gevaar

De dreigende aansluitstop raakt de bouwambities van het kabinet rechtstreeks. In de drie provincies moeten tot 2035 in totaal 240.000 nieuwe woningen worden gebouwd als onderdeel van de nationale bouwopgave van 900.000 woningen. De provincie Gelderland berekende dat bij een aansluitstop tussen 2026 en 2029 meer dan 41.000 woningen niet op het stroomnet kunnen worden aangesloten. Projectontwikkelaarsorganisatie Neprom schat dat in de gehele FGU-regio projecten voor 200.000 woningen in de knel komen.

Die woningen hoeven niet te stranden op vergunningen of grondposities, maar op het simpele feit dat er geen stroom beschikbaar is. Projectontwikkelaars en aannemers worden daarmee geconfronteerd met een infrastructuurprobleem dat buiten hun invloedsfeer ligt. Voor gemeenten en provincies die al worstelen met stikstofbeperkingen en hoge bouwkosten, is dit een extra rem op de uitvoering van hun woningbouwprogramma's.

Provincies roepen Rijk op tot actie

De provincie Utrecht en betrokken gemeenten hebben het Rijk formeel opgeroepen tot een gezamenlijke crisisaanpak. In een brief aan de betrokken ministers stellen zij dat de aansluitstop een nationaal probleem is dat om nationale regie vraagt. Een regionale aanpak per provincie is onvoldoende, omdat het hoogspanningsnet in handen is van TenneT, een rijksbedrijf dat nationaal beleid uitvoert.

Specifiek vragen de provincies om versnelling van de vergunningverlening voor netverzwaringen, meer financiele middelen voor netbeheerders en coordinatie tussen het ministerie van Economische Zaken, het ministerie van Volkshuisvesting en de netbeheerders. Ook is er aandacht voor de positie van bedrijven: productiebedrijven en logistieke centra die willen uitbreiden, lopen evenzeer tegen de netcongestie aan en dreigen investeringen naar het buitenland te verplaatsen.

Bredere uitdaging voor de energietransitie

De problematiek in Flevoland, Gelderland en Utrecht staat niet op zichzelf. In vrijwel alle regio's van Nederland staat het stroomnet onder toenemende druk. Netbeheerder Liander rapporteerde eerder dit jaar dat ook in Noord-Holland en Friesland congestieproblemen groeien. De oorzaak is structureel: de combinatie van groeiende vraag door elektrificatie van transport, verwarming en industrie enerzijds, en trage realisatie van netverzwaringen anderzijds, zorgt voor een snel oplopende kloof tussen capaciteit en behoefte.

Energiedeskundigen wijzen erop dat het huidige vergunningsstelsel en de uitvoeringscapaciteit niet zijn ingericht op de snelheid die de energietransitie vereist. Een hoogspanningsstation dat nu op de tekentafel staat, duurt gemiddeld zeven tot twaalf jaar voor het operationeel is. Tenzij procedures worden versneld of alternatieve oplossingen zoals buurtbatterijen en slimme netcontrole worden opgeschaald, blijft de netcongestie een structurele rem op zowel de woningbouw als de verduurzaming van Nederland.