Nederland bouwt 's werelds eerste kwantuminternetbackbone: van Delft via Den Haag naar Rotterdam

Nederland profileert zich als een van de koplopers in de ontwikkeling van een kwantuminternet. Het QuTech-instituut, een gezamenlijk initiatief van de Technische Universiteit Delft en TNO, voltooide in oktober 2024 een verbinding die de wetenschappelijke wereld versteld deed staan: twee kleine kwantumprocessoren in Delft en Den Haag werden via 25 kilometer bestaand glasvezelkabel met elkaar verbonden door middel van kwantumverstrengeling. Die prestatie was niet alleen een record voor kwantumprocessoren, maar ook de eerste keer dat zulke systemen in twee verschillende steden met elkaar communiceerden. Nu in 2026 wordt dat fundament uitgebouwd tot een nationaal netwerk.

Van laboratorium naar stadsnetwerk

De 25 kilometer verbinding tussen Delft en Den Haag was technisch een aanzienlijke prestatie, omdat kwantumtoestanden uiterst gevoelig zijn voor ruis en verstoringen. Het team rondom hoogleraar Ronald Hanson gebruikte geen speciaal gebouwde kabels, maar legde de signalen door dezelfde ondergrondse glasvezelinfrastructuur die ook gewone internetverbindingen draagt. Dat lukte dankzij een foton-efficiënt protocol en nauwkeurige stabilisatietechnieken die kwantumverstrengeling over langere afstanden in stand houden.

Quantum Delta NL, het nationale programma met een budget van 615 miljoen euro verdeeld over onderzoek, ecosysteemontwikkeling en menselijk kapitaal, financiert de volgende fase. Die fase omvat uitbreiding van het netwerk naar Rotterdam en Amsterdam, zodat de vier grote Randstad-steden via kwantumknooppunten met elkaar worden verbonden. Jesse Robbers van Quantum Delta NL omschreef de Delft-Den Haag verbinding als leiderschap in de ontwikkeling van het fundament van onze digitale infrastructuur. Die ambitie vertaalt zich in 2026 naar concrete bouwactiviteiten.

Haven van Rotterdam als eerste toepassing

De haven van Rotterdam is de eerste grootschalige industriele gebruiker van het opgebouwde kwantuminternetnetwerk. QuTech-spin-off Q*Bird implementeert er een kwantumsleuteldistributiesysteem waarbij een centrale hub bij de Havenbeheerder Rotterdam Autoriteit als knooppunt fungeert. Portbase en een reeks nautische dienstverleners wisselen via dit systeem vertrouwelijke operatiedata uit.

Kwantumcommunicatie biedt een fundamenteel ander beveiligingsniveau dan klassieke encryptie. Waar conventionele versleuteling berust op wiskundige complexiteit die in theorie doorbreekbaar is zodra kwantumcomputers krachtig genoeg worden, is kwantumcommunicatie verankerd in de wetten van de kwantummechanica. Elke poging om de communicatie af te luisteren verandert automatisch de kwantumtoestand van de uitgewisselde deeltjes, waardoor afluisteren detecteerbaar is. Voor een mainport als Rotterdam, die een groot deel van de Europese containerstromen verwerkt en digitaal nauw verweven is met honderden partijen, is dat geen theoretische luxe maar een operationeel belang.

Europese samenwerking als strategische noodzaak

QuTech staat niet alleen in zijn ambities. De Europese Commissie heeft kwantumtechnologie aangemerkt als strategisch prioriteitsgebied. Via het Quantum Flagship-programma met een totaalbudget van een miljard euro financiert Brussel kwantumnetwerk-experimenten in meerdere Europese landen tegelijk. Het Fraunhofer-instituut in Aken activeerde begin 2026 een kwantuminternetknooppunt dat als schakel in een toekomstige Europese backbone moet dienen. QuTech en Fraunhofer werken aan gedeelde protocollen die interoperabiliteit tussen nationale kwantumnetwerken garanderen.

Die Europese samenwerking is strategisch urgent. De AIVD waarschuwde dit jaar opnieuw dat buitenlandse inlichtingendiensten versleutelde communicatie van overheden en bedrijven structureel onderscheppen, met de bedoeling die later te ontcijferen zodra kwantumcomputers daartoe in staat zijn. Kwantumcommunicatie maakt die zogenoemde harvest-now-decrypt-later strategie fundamenteel onuitvoerbaar, omdat de beveiliging berust op fysische wetmatigheden die niet door rekenkracht te omzeilen zijn.

Gedistribueerde kwantumcomputing als einddoel

Op langere termijn is het kwantuminternet meer dan een communicatiemiddel. Wanneer kwantumcomputers rijper zijn, biedt een kwantuminternetnetwerk de mogelijkheid afzonderlijke machines te koppelen tot een gedistribueerd systeem dat berekeningen aankan die individuele kwantumcomputers niet kunnen uitvoeren. QuTech werkt parallel aan beide fronten: kwantuminternetprotocollen en kwantumcomputing hardware op basis van stikstof-vacaturecentra in diamant en supergeleidende qubits.

De combinatie van een nationaal kwantuminternetnetwerk en een sterke positie in kwantumcomputing-onderzoek plaatst Nederland in een unieke strategische positie. Het Quantum Delta NL-programma loopt tot 2028 en heeft concrete mijlpalen vastgelegd. Voor einde 2026 wil QuTech de eerste verbinding demonstreren die Amsterdam en Rotterdam kwantumfysisch met elkaar verbindt. Als die mijlpaal wordt gehaald, beschikt Nederland als eerste land ter wereld over een volledig functioneel metropolitaan kwantuminternetnetwerk.