Dag 17 van de oorlog in het Midden-Oosten: Europa weigert mee te doen aan Trumps Hormuz-missie

Nieuwe luchtaanvallen op Teheran, tientallen slachtoffers

De oorlog tussen de VS, Israël en Iran is maandag zijn zeventiende dag ingegaan met nieuwe luchtaanvallen op infrastructuur rondom Teheran. Dikke rookwolken waren maandagochtend vroeg te zien boven de Iraanse hoofdstad. Sinds het uitbreken van het conflict eind februari zijn al meer dan 2.200 mensen om het leven gekomen in het hele Midden-Oosten, zo meldt CNN op basis van eigen tellingen. Dagelijks worden nieuwe slachtoffers gemeld aan alle kanten van het conflict.

De Straat van Hormuz, waardoor normaal gesproken zo'n twintig procent van de wereldwijde oliehandel gaat, is grotendeels geblokkeerd geraakt. Minstens twintig vrachtschepen zijn aangevallen in de Perzische Golf en omliggende wateren. Het Internationaal Energieagentschap kondigde de vrijgave van noodvoorraden aan om de oliemarkten te stabiliseren, maar de impact op de energieprijzen is al voelbaar.

Trump vraagt Europa om marineschepen, Europa zegt nee

President Trump deed maandag een nadrukkelijk beroep op NAVO-bondgenoten en andere landen om marineschepen naar de Straat van Hormuz te sturen en de doorvaart voor olietankers veilig te stellen. Trump beweerde positieve reacties te hebben ontvangen van talloze landen die al onderweg zouden zijn, maar noemde geen enkel land bij naam.

Die voorzichtigheid bleek terecht. Duitsland liet weten dat het conflict niets te maken heeft met de NAVO en dat Berlijn geen rol ziet voor de alliantie in de straat. Ook Italië signaleerde terughoudendheid. Groot-Brittannië sprak van samenwerking met bondgenoten maar maakte geen concrete toezeggingen. Premier Jetten en bondskanselier Merz bevestigden maandag in Berlijn dat noch Nederland noch Duitsland zou deelnemen aan een dergelijke missie. Europa kiest eensgezind voor terughoudendheid, terwijl de diplomatieke druk van Washington aanhoudt.

Gevolgen voor Nederlandse huishoudens

De blokkade van de Straat van Hormuz raakt ook Nederland direct. Een aanzienlijk deel van de olie die via de Rotterdamse haven wordt ingevoerd, komt uit de Golfregio. Hogere olieprijzen vertalen zich op termijn in hogere energierekeningen en transportkosten voor bedrijven. Energie-economen waarschuwen dat als de blokkade langer aanhoudt, de inflatie in Europa opnieuw kan oplopen.

Het Iraanse regime dreigt de straat volledig af te sluiten zolang de aanvallen doorgaan. In Dubai moest de luchthaven tijdelijk vluchten opschorten na een drone-incident in de buurt; Emirates hervatte later de operaties in beperkte omvang. Saudi-Arabië schoot maandag alleen al 37 drones neer.

Oekraïne en de drone-oorlog

Het conflict heeft ook gevolgen voor de oorlog in Oekraïne. Rusland levert Iran kamikaze-drones van het Shahed-type, die nu ook in het Midden-Oosten worden ingezet. President Zelenski waarschuwde dat de Iraanse droneproductie de druk op Oekraïne verhoogt. Tegelijkertijd vroegen Golfstaten en de VS aan Oekraïne om hulp bij het bestrijden van Iraanse drones. Oekraïne stuurt experts naar de regio en onderhandelt over de bouw van droneonderscheppingsfabrieken in het Midden-Oosten.

Het ministerie van Buitenlandse Zaken riep maandag alle geregistreerde Nederlanders in Irak op om het land zo snel mogelijk te verlaten. De veiligheidssituatie in Irak is door de regionale spanning sterk verslechterd. Nederlanders die hulp nodig hebben, kunnen contact opnemen met de Nederlandse ambassade in Bagdad of met de BZ-calamiteitenlijn.

Diplomatieke pogingen lopen stuk

Ondanks de geweldsescalatie zijn er ook voorzichtige diplomatieke signalen. De Iraanse minister van Buitenlandse Zaken Araghchi bevestigde dat Iran en de VS indirect contact hebben gehad, maar noemde dat geen onderhandelingen. De VS ontkennen tot dusver substantiële gesprekken. Qatar en Oman, die eerder als bemiddelaars hebben gediend tussen Washington en Teheran, zouden opnieuw bereid zijn een faciliterende rol te spelen.

De internationale gemeenschap staat voor een moeilijk dilemma: de oorlog eist al zeventien dagen zijn tol in mensenlevens en economische schade, maar een vredesraam is vooralsnog niet in zicht. De NAVO-top die later deze maand op de agenda staat, zal onvermijdelijk in het teken staan van de vraag hoe Europa zijn positie in dit conflict definieert - als neutrale bemiddelaar, als bondgenoot van Washington of als zelfstandige actor met eigen belangen.