Cuba volledig zonder stroom: VS-embargo breekt het elektriciteitsnet, Trump dreigt met annexatie

Volledig stroomloze natie: elf miljoen Cubanen in het donker

Cuba's nationale elektriciteitsnet is eind vorige week definitief bezweken. Na maanden van roterend stroomrantsoen - waarbij wijken afwisselend acht tot twaalf uur per dag zonder stroom zaten - viel zondag de laatste centrale uit. Elf miljoen Cubanen hebben nu vrijwel geen toegang meer tot elektriciteit. Havana, normaal een bruisende havenstad, ligt grotendeels donker. Ziekenhuizen draaien op noodgeneratoren, maar brandstofvoorraden daarvoor zijn beperkt. Artsen en hulporganisaties waarschuwen voor een humanitaire noodsituatie als de situatie niet snel verandert.

De directe oorzaak is een acuut brandstoftekort. Cuba's verouderde energiecentrale draaien voor een groot deel op stookolie. Door het in februari door de VS aangescherpte handelsembargo - dat nu ook scheepvaartmaatschappijen verbiedt brandstof aan Cuba te leveren - zijn de olievoorraden uitgeput. Venezuela, dat Cuba jarenlang gesubsidieerd olie leverde, zit zelf in economisch zwaar weer en kan de leveringen niet op het vroegere niveau voortzetten.

Embargo aangescherpt na politieke gevangenen

De huidige crisis is het gevolg van een escalatieserie die in januari begon. De Cubaanse regering arresteerde in december en januari honderden demonstranten die protesteerden tegen de voedselschaarste en slechte levensomstandigheden. De VS reageerden in februari met een uitbreiding van het embargo, waarbij scheepsbedrijven worden bedreigd met sancties als zij brandstof of goederen aan Cuba leveren.

Mensenrechtenorganisaties als Amnesty International en Human Rights Watch bevestigen de detentie van meer dan 400 activisten, onder wie journalisten en opvoeders. De Cubaanse autoriteiten omschrijven de gearresteerden als "agenten van buitenlandse mogendheden". Zij zijn berecht in gesloten militaire rechtbanken en krijgen straffen van tien tot vijfentwintig jaar. De internationale gemeenschap heeft de processen herhaaldelijk als onrechtvaardig veroordeeld.

Trump over "hereniging" met de VS

In de chaos rondom de stroomcrisis deed president Trump maandag een opmerkelijke uitspraak in een toespraak in Florida. Hij zei dat Cuba "herenigd" zou moeten worden met de Verenigde Staten, vergelijkbaar met de retoriek die hij eerder gebruikte over Groenland en Canada. Trump suggereerde dat Cuba "terug zou kunnen keren" tot Amerikaanse invloedssfeer als het huidige regime "vanzelf instort door zijn eigen incompetentie". Het Witte Huis heeft de uitspraken niet als officieel beleid bestempeld, maar ook niet ingetrokken.

De uitspraken stuitten op hevige internationaal protest. Mexico, Brazilie en Colombia dienden een gezamenlijk protest in bij de Organisatie van Amerikaanse Staten (OAS). Europeese diplomaten uitten zorg over de destabiliserende toon. Nederland heeft via het ministerie van Buitenlandse Zaken laten weten de territoriale integriteit van Cuba te erkennen en zich te verzetten tegen elke vorm van gedwongen politieke onderwerping.

Humanitaire situatie verslechtert snel

Op het eiland neemt de nood toe. Watervoorziening in steden hangt af van elektrische pompen die nu stilliggen, waardoor drinkwatertekort dreigt. Voedsel in thuiskoelkasten en kleine winkels bederft. Cubanen koken op hout- of houtskoolvuren in de straat. Artsen in ziekenhuizen in Havana en Santiago de Cuba melden dat operaties worden afgelast door stroomtekort en dat incubatoren voor pasgeboren babies op noodstroom draaien met een beperkte resterende reservecapaciteit.

De Cubaanse regering heeft een nationale noodtoestand uitgeroepen en om internationale hulp gevraagd. De VN-organisatie voor humanitaire zaken (OCHA) heeft een noodoproep gedaan voor voedsel, medische benodigdheden en noodgeneratoren. Europese landen, waaronder Spanje, Frankrijk en Nederland, onderzoeken of zij via humanitaire kanalen hulp kunnen sturen zonder het embargo te schenden. Nederland heeft historisch gezien hechte banden met Cuba via de Caraibische eilanden van het Koninkrijk.

Geopolitieke gevolgen voor Europa

De crisis op Cuba heeft ook implicaties voor de Europese betrekkingen met de VS. Brussel heeft de Europese Unie officieel bezwaar gemaakt tegen het aangescherpte embargo, dat Europese scheepvaartbedrijven indirect treft die vroeger handelsgoederen naar Cuba vervoerden. Enkele Europese reders hebben al meegedeeld leveringsvluchten aan Cuba te staken uit angst voor Amerikaanse sancties, wat de humanitaire situatie verder verslechtert.

Analisten waarschuwen dat de crisis een precedent kan stellen voor hoe de VS economische druk gebruikt om regimewisseling te forceren. Als de stroomcrisis leidt tot een instorting van de Cubaanse overheid, zullen de VS vermoedelijk snel aansturen op een transitieregering die de democratie herstelt - wat Cuba echter een aanzienlijke politieke en economische omwenteling zou bezorgen. Hoe de situatie zich de komende weken ontwikkelt, hangt grotendeels af van de vraag of de internationale gemeenschap bereid is humanitaire hulp te leveren en daarmee de effectiviteit van het embargo te doorbreken.