Projectiel treft complex van Iraanse kerncentrale Bushehr: IAEA eist maximale terughoudendheid

IAEA bevestigt: projectiel op het terrein van Bushehr

Het Internationaal Atoomenergie Agentschap (IAEA) heeft woensdag bevestigd dat dinsdagavond een projectiel is ingeslagen op het terrein van de Iraanse kerncentrale Bushehr. Iran meldde de inslag zelf aan het IAEA. Volgens de Iraanse Atooomenergieorganisatie is er geen schade aan de reactor opgetreden, zijn er geen slachtoffers gevallen en zijn de stralingswaarden rondom de centrale normaal. Het gaat om de eerste keer in het lopende conflict dat een kerninstallatie op Iraans grondgebied direct wordt geraakt.

Rosatom-directeur Alexei Likhachev, het hoofd van het Russische staatsatoomenergiebedrijf dat Bushehr heeft gebouwd en mede-operationeel ondersteunt, zei dat het projectiel het terrein nabij een gebouw voor meet- en kalibratieapparatuur heeft getroffen, gelegen in de directe nabijheid van de operationele reactoreenheden. "We veroordelen wat hier is gebeurd categorisch en roepen alle partijen op alles in het werk te stellen om de situatie rondom Bushehr te de-escaleren," aldus Likhachev. Rosatom heeft Russisch onderhoudspersoneel op de locatie dat de situatie volgt.

Wat is Bushehr en waarom is het zo gevoelig?

De kerncentrale Bushehr ligt aan de Perzische Golf in de gelijknamige provincie, op zo'n 10 kilometer ten zuiden van de stad Bushehr. De centrale heeft een vermogen van 1.000 megawatt en voorziet naar schatting 2 procent van de Iraanse elektriciteitsvraag. Ze is gebouwd met Russische technologie en expertise, aangesloten op het nationale net in 2011, en is de enige operationele kerncentrale van Iran.

Bushehr valt onder het Verdrag inzake de Niet-verspreiding van Kernwapens (NPV) en staat onder IAEA-toezicht via permanente inspectierechten. De reactor gebruikt laagverrijkt uranium (minder dan 5 procent U-235), wat niet geschikt is voor wapens. Dat maakt Bushehr wezenlijk anders dan de Iraanse verrijkingsinstallaties in Natanz, Fordow en Isfahan, die in de eerste weken van het conflict werden gebombardeerd door de VS en Israel. Toch geldt Bushehr vanwege zijn civiele en diplomatieke status als een kwetsbaar symbool: een ongeluk of ernstige beschadiging zou radioactieve uitval kunnen veroorzaken boven de bewoonde kuststreek en nabijgelegen golfstaten.

Wie heeft het gedaan?

Noch Iran, noch Rusland heeft een partij aangewezen. Israel noch de VS hebben commentaar gegeven op de inslag. Westerse veiligheidsanalisten sluiten niet uit dat het gaat om een afgedwaald Iraans luchtverdedigingsprojectiel - de Iraanse marine en luchtmacht zijn in de buurt actief bij de bescherming van kustinstallaties - of om een onnauwkeurige drone. Anderen wijzen op de mogelijkheid van een gerichte, maar bewust beperkte aanval bedoeld als signaal. De onzekerheid over de dader maakt de diplomatieke respons moeilijker.

IAEA-directeur-generaal Rafael Grossi riep alle partijen op tot "maximale terughoudendheid om elk risico op een nucleair ongeluk te voorkomen". Grossi heeft eerder in het conflict al meerdere malen gewaarschuwd dat de verrijkingsinstallaties niet mochten worden aangevallen. Die waarschuwing werd genegeerd. De aanraking van Bushehr vergroot de druk op de VN-Veiligheidsraad om een bindende resolutie aan te nemen die beschermde nucleaire zones instelt.

Potentiele gevolgen: stralingsscenario en regionale paniek

Experts wijzen erop dat zelfs bij volledige schade aan de reactorkern de gevolgen in dit geval waarschijnlijk beheersbaar zouden zijn geweest. Bushehr heeft moderne veiligheidssystemen en het brandstof bevindt zich in afgekoelde behuizingen die bestand zijn tegen mechanische impact. Een Fukushima- of Tsjernobyl-scenario vereist specifieke combinaties van explosieve kracht, koelverlies en brandstofsmelting, niet louter een inslag. Toch is ook een kleinere stralingslekkage aan een kwetsbare kustlijn een scenario dat buurgolstaten als Koeweit, Bahrein en de VAE als onaanvaardbaar beschouwen.

De Europese Unie heeft via hoge vertegenwoordiger Kaja Kallas een verklaring uitgegeven die de aanraking van nucleaire installaties "onder welk scenario dan ook onaanvaardbaar" noemt. Nederland heeft via het ministerie van Buitenlandse Zaken zijn zorgen overgebracht aan de IAEA en opgeroepen tot een onafhankelijk onderzoek naar de aard en herkomst van het projectiel. Het IAEA heeft toegezegd de situatie ter plekke te beoordelen zodra veilige toegang mogelijk is.