Fregat Evertsen patrouileert Middellandse Zee, maar hoofdkanon blijkt defect: Kamer verdeeld

Evertsen op missie - maar met een defect wapen

Het luchtverdedigings- en commandofregat Zr.Ms. Evertsen is eind februari uitgevaren naar de Middellandse Zee, op verzoek van Frankrijk. Parijs vroeg zijn NAVO-bondgenoten bij te dragen aan de beveiliging van de zeeroutes rond Cyprus, nadat Iran aanvallen begon op scheepvaart en vliegverkeer in de Golfregio. Nederland stuurde de Evertsen, een van de modernste fregatten van de marine, als luchtverdedigingsplatform dat bondgenoten en koopvaardijschepen moet beschermen tegen Iraanse drones en raketten.

Het fregat voert zijn missie uit met een serieus gebrek: het hoofdkanon werkt niet. Minister van Defensie Dilan Yesilgöz bevestigde op 13 maart aan de Tweede Kamer dat het 76-millimeterkanon van de Evertsen een technisch defect heeft dat voor het vertrek al bekend was. De missie ging desondanks door, omdat de Evertsen primair wordt ingezet als luchtverdedigingsplatform via zijn radar en raketsystemen, en het kanon in dat takenpakket geen cruciale rol speelt. Toch zorgde de onthulling voor hevige reacties in de Kamer.

Klaver: "Ik voel me bedonderd"

GroenLinks-PvdA fractieleider Jesse Klaver reageerde scherp. "Ik voel me bedonderd," zei hij in het debat. "We stemmen in met een missie waarbij het schip defect vertrek en de Kamer dat niet weet." Klaver wil weten waarom de Kamer niet vooraf is geïnformeerd over de staat van het kanon, en of er andere verborgen tekortkomingen zijn. Hij diende een motie in die vroeg om een volledig onderhoudoverzicht van de Evertsen en de staat van de Nederlandse marineschepen in het algemeen.

Yesilgöz verdedigde de beslissing door te benadrukken dat de operationele capaciteiten van de Evertsen - radar, luchtverdedigingsraketten, commandofuncties - intact zijn. Het kanon was voor deze missie niet essentieel. Ze beloofde de Kamer voortaan eerder en vollediger te informeren over de operationele staat van schepen bij nieuwe inzetbesluiten. D66 vroeg aanvullend om een structurele inventarisatie van uitgesteld onderhoud bij de marine, een probleem dat al jaren speelt door budgettaire beperkingen.

Kamer verdeeld over het bredere conflict

Het debat over de Evertsen vloeide over in een breder meningsverschil over de Nederlandse positie in het Iran-conflict. Het kabinet-Jetten heeft een zorgvuldig gekozen formulering: Nederland heeft "begrip" voor de militaire actie van de VS en Israel, maar "steunt" die niet. Premier Jetten erkende dat de aanvallen op Iran buiten de kaders van het internationaal recht vallen, maar stelde dat "twee waarheden naast elkaar kunnen bestaan". Buitenlandminister Berendsen benadrukte dat Nederland inzet op een diplomatieke oplossing via de VN.

De rechtse coalitiegenoten vonden de nuance te voorzichtig. VVD-fractie drukte aan op meer expliciet begrip voor de doelstelling van de aanvallen. PVV-leider Geert Wilders noemde de eliminatie van de Iraanse opperste leider Khamenei een "heroïsche daad". Klaver verwierp dat begrip en vergeleek Wilders' redenering met die van de Iraanse leiders, wat leidde tot het inmiddels beroemde uitroep van Wilders: "U spreekt als de ayatollahs!" De uitwisseling illustreerde hoe diep de Nederlandse politiek verdeeld is over de vraag of het Westen goed handelt in het Midden-Oosten.

Brede steun voor de missie zelf

Ondanks de verhitte debatten over de positionering stemde de Tweede Kamer met een brede meerderheid van 134 van de 150 zetels vóór de inzet van de Evertsen. Alleen SP, DENK en de Partij voor de Dieren stemden tegen. De steun voor de missie was breed maar niet onvoorwaardelijk: verschillende fracties verbonden er de eis aan dat het kabinet de Kamer voortaan tijdiger informeert bij inzetbeslissingen en de Europese diplomatieke druk op alle betrokken partijen versterkt.

De Evertsen blijft voorlopig gestationeerd in de Middellandse Zee. De marine heeft niet bekendgemaakt wanneer het defecte kanon wordt gerepareerd of wanneer het schip terugkeert. Intussen debatteert de Kamer vandaag opnieuw over de situatie in het Midden-Oosten, nu Iran officieel heeft bevestigd dat veiligheidschef Larijani is gedood en Iraanse raketten gisteren twee burgers in Israel hebben gedood. De druk op het kabinet om duidelijker stelling te nemen groeit met elke escalatie.