Iran-conflict dag 18: Tehran bevestigt dood Larijani, Iraanse raketten doden twee mensen in Israel

Iran bevestigt: Larijani en zijn zoon gedood

De Iraanse Hoge Nationale Veiligheidsraad heeft in de nacht van dinsdag op woensdag officieel bevestigd dat zijn secretaris Ali Larijani om het leven is gekomen bij een Israelische luchtaanslag op Teheran. Larijani stierf samen met zijn zoon, een plaatsvervangend secretaris van de raad en meerdere leden van zijn persoonlijke beveiligingsteam. De bevestiging van Iraanse zijde volgt op de aanvankelijk ontkennende reacties en de publicatie van een handgeschreven noot die zogenaamd van Larijani afkomstig was.

Larijani gold na de dood van opperste leider Khamenei op 28 februari als de machtigste overgebleven figuur in het Iraanse veiligheidsapparaat. Zijn overlijden is de tweede topmoord in minder dan drie weken. Analisten stellen dat Israel met gerichte aanslagen op de Iraanse besluitvormingsketen probeert het conflict te beheersen zonder massale grondoperaties. Toch onderstreept elke gedode leider ook het risico dat de Iraanse commandostructuur zodanig wordt aangetast dat lagere commandanten zelfstandig besluiten nemen over escalatie.

Iraanse raketten doden twee mensen in Israel

Als directe reactie op de aanslag lanceerde Iran vroeg woensdag een nieuwe rakettenbarrage op Israel. Israelische media meldden dat meerdere raketten de luchtverdediging van het Iron Dome-systeem wisten te omzeilen en ingeslagen zijn in de regio Ramat Gan, direct ten oosten van Tel Aviv. Twee personen, een man en een vrouw, zijn gestorven aan ernstige scherfwonden. Israelische autoriteiten melden ook gewonden in andere Midden-Israel-gemeenten. Het is de eerste keer in het lopende conflict dat Iraanse raketten burgerslachtoffers op Israelisch grondgebied eisen, een escalatiestap die de internationale bezorgdheid flink vergroot.

Israelische luchtmacht startte kort na de raketaanval nieuwe aanvallen op Teheran. Explosies werden gemeld nabij het Saadabad-paleiscomplex in Noord-Teheran, een voormalig koninklijk paleis dat nu deels als overheidsfaciliteit wordt gebruikt. Israelische media melden ook aanvallen op Karaj en Shiraz. Het conflict is nu na achttien dagen uitgegroeid tot een aanhoudende wisselwerking van luchtaanvallen waarbij beide kanten elkaars commandostructuren, militaire installaties en - via Iran - ook civiele infrastructuur in de Golfstaten treffen.

Trump dreigt NAVO te verlaten

De diplomatieke spanningen nemen ook elders toe. President Trump maakte woensdag tijdens een persconferentie een opmerking die internationale hoofden deed schudden: hij zei het "legitiem" te vinden om het NAVO-lidmaatschap te heroverwegen als Europese bondgenoten weigeren bij te dragen aan het heropenen van de Straat van Hormuz. Het Witte Huis nuanceerde de uitspraken later als een "retorische overweging", niet als een formeel beleidssignaal, maar de schade was al gedaan.

Europese ministers van Buitenlandse Zaken reageerden verbolgen. De Nederlandse minister van Buitenlandse Zaken riep de Amerikaanse ambassadeur op het matje. Het ministerie stelde in een verklaring dat NAVO-lidmaatschap geen wisselgeld mag zijn in een regionale militaire operatie waarover bondgenoten niet zijn geconsulteerd. Alle 27 EU-lidstaten onderschrijven dat standpunt formeel, al zijn er achter de schermen aanzienlijke meningsverschillen over de mate van diplomatieke druk die op de VS kan worden uitgeoefend.

26 Zuid-Koreaanse schepen vastgelopen bij Hormuz

De economische tol van het conflict wordt steeds zichtbaarder. Zuid-Korea maakte bekend dat 26 van zijn koopvaardijschepen met 183 bemanningsleden vastzitten in de wateren rond de Straat van Hormuz. De schepen kunnen de straat niet passeren en durven ook niet terug de Golfregio in vanwege Iraanse activiteiten. Soortgelijke situaties gelden voor tientallen andere schepen uit uiteenlopende landen. Oliemaatschappijen rapporteren dat de dagelijkse export van ruwe olie vanuit de Golf met minstens 60 procent is gedaald ten opzichte van februari.

Voor Nederland zijn de directe gevolgen merkbaar bij Shell en bij het GATE-LNG-terminal in Rotterdam. Shell heeft zijn tankerroutes omgeleid via de Kaap de Goede Hoop, wat de transporttijd met twee tot drie weken verlengt. Gasunie heeft het kabinet geinformeerd dat de strategische opslagcapaciteit in Bergermeer voldoende buffer geeft voor de komende acht tot tien weken, maar dat daarna aanvullende maatregelen nodig zijn als het conflict niet oplost. Het totale dodental aan Iraanse zijde door Amerikaanse en Israelische aanvallen staat inmiddels op meer dan 1.400 mensen, met ruim 18.000 gewonden.