Kabinet presenteert betaalbare AOV voor zzp'ers: maximaal 171 euro per maand premie

Een op vier zelfstandigen heeft geen inkomenszekerheid bij ziekte

Meer dan een miljoen zzp'ers in Nederland werken momenteel zonder enige bescherming bij arbeidsongeschiktheid. Driekwart van alle zelfstandigen heeft geen arbeidsongeschiktheidsverzekering (AOV), zo blijkt uit recente CBS-cijfers. Wie als zelfstandige langdurig ziek wordt of door een ongeluk niet meer kan werken, valt terug op eigen spaargeld of moet een beroep doen op de bijstand. Het kabinet wil hier een einde aan maken met de Wet Basisverzekering Arbeidsongeschiktheid Zelfstandigen, kortweg Wet BAZ, waarvan de plannen op 13 maart zijn gepresenteerd.

De aanleiding is deels Europees. Nederland heeft de invoering van een verplichte AOV voor zelfstandigen toegezegd als onderdeel van het nationale hervormingsprogramma dat hoort bij het Europese coronaherstelfonds. Als Nederland de afspraken niet nakomt voor de deadline van 31 augustus 2026, riskert het kabinet 600 miljoen euro aan EU-steun te missen. Die financiele prikkel heeft de politieke impasse rondom de zzp-verzekering, die al jaren aansleept, doorbroken.

Hoe werkt de Wet BAZ?

De Wet BAZ introduceert een verplichte basisverzekering die zelfstandigen bij volledige arbeidsongeschiktheid een uitkering garandeert ter hoogte van het minimumloon. De premie bedraagt 5,4 procent van de fiscale winst, met een maximum van 171 euro bruto per maand. Zelfstandigen met een laag inkomen betalen automatisch minder, omdat de premie evenredig met de winst meebeweegt. Wie minder dan circa 3.167 euro per maand verdient, betaalt minder dan het maximum.

De wachttijd is vastgesteld op twee jaar. Dat betekent: wie ziek wordt of een ongeluk krijgt, ontvangt pas na twee jaar een uitkering vanuit de Wet BAZ. In die eerste twee jaar zijn zelfstandigen aangewezen op eigen reserves of aanvullende private verzekeringen. Het kabinet heeft gekozen voor deze lange wachttijd om de premie betaalbaar te houden en te voorkomen dat de verzekering te snel wordt aangesproken voor kortdurend ziekteverzuim.

Wie valt er wel en niet onder?

De Wet BAZ is verplicht voor alle zelfstandigen die als eenmanszaak of vof werken en inkomen uit onderneming genieten. Zelfstandigen die via een besloten vennootschap (bv) werken, vallen er niet onder: zij kunnen zichzelf als directeur-grootaandeelhouder een salaris uitbetalen en zo gebruik maken van de reguliere werknemersregelingen. Ook zelfstandigen die al een goedgekeurde private AOV hebben afgesloten, worden vrijgesteld, mits die verzekering minimaal gelijkwaardige dekking biedt aan de Wet BAZ.

Bijzonder is de bepaling voor zelfstandigen die door leeftijd of gezondheidsproblemen geen private verzekering kunnen afsluiten. Zij worden automatisch opgenomen in de collectieve Wet BAZ-regeling, ongeacht hun risicoprofiel. Dat doorbreekt een hardnekkig probleem: juist de zzp'ers met de hoogste gezondheidsrisico's werden door private verzekeraars geweigerd of geconfronteerd met onbetaalbare premies.

Reacties: vakbonden positief, FNV wil meer

Vakbonden reageren gematigd positief. FNV ziet de Wet BAZ als een eerste stap, maar vindt dat de wachttijd van twee jaar te lang is en dat de uitkering beperkt blijft tot het minimumloon. De bond pleit voor een kortere wachttijd van een jaar en een hogere maximumuitkering. ZZP Nederland, de belangenvereniging voor zelfstandigen, noemt de premie van maximaal 171 euro acceptabel, maar vraagt aandacht voor de implementatiekosten. Het uitvoeringsorgaan UWV moet de regeling beheren en heeft aangegeven extra capaciteit nodig te hebben om de meer dan 800.000 nieuwe verzekerden te registreren en te verwerken.

Werkgeversorganisaties VNO-NCW en MKB-Nederland steunen het wetsvoorstel, al benadrukken zij dat de verplichting voor zelfstandigen niet moet leiden tot een de-facto werknemersrelatie voor alle zzp'ers. Zij zien de Wet BAZ als een sociale bodem, niet als een stap richting het volledig gelijkstellen van zelfstandigen aan werknemers.

Tijdlijn: invoering verwacht in 2027

Het wetsvoorstel wordt in de komende maanden ter consultatie aangeboden en moet daarna door de Tweede en Eerste Kamer worden aangenomen. Het kabinet streeft naar een inwerkingtreding op 1 januari 2027. Tot die datum blijft de situatie ongewijzigd: zelfstandigen zijn niet verplicht zich te verzekeren en de meesten kiezen er bewust voor dat niet te doen, vanwege de hoge premies op de private markt. De verwachting is dat de publicatie van het wetsvoorstel de komende weken al zal leiden tot een toename van vragen bij verzekeraars en belastingadviseurs van zzp'ers die willen begrijpen wat de nieuwe regels voor hen betekenen.