EU-top in Brussel: Jetten noemt Orbán-veto 'onacceptabel' terwijl 26 landen 800 miljard ReArm Europe-akkoord sluiten

Jetten's eerste EU-top: 'We zitten in een impasse'

Premier Rob Jetten arriveerde donderdag in Brussel voor zijn eerste Europese Raad-vergadering als minister-president van Nederland. De top, die donderdag 19 en vrijdag 20 maart plaatsvindt, staat in het teken van de oorlogen in Oekraïne en het Midden-Oosten, de versterking van de Europese defensie en de vastgelopen EU-steun aan Oekraïne. Jetten noemde de blokkade van Hongarije van een EU-lening van 90 miljard euro aan Oekraïne "onacceptabel" en zei "niet te zullen zwichten" voor het veto van premier Orbán.

Orbán blokkeert uitbetaling Ukraine-lening

Hongarije blokkeerde op de EU-top van december de aanpassing van het meerjarige financiële kader die nodig is om de 90 miljard euro-lening aan Oekraïne vrij te geven. Orbán had op de decembertop ingestemd met de lening in principe, maar houdt nu de technische omzetting tegen die de uitbetaling mogelijk maakt. EU-leiders riepen Orbán tot de orde. Jetten stelde dat de 26 andere lidstaten bereid zijn om via alternatieve mechanismen het geld toch vrij te maken als Hongarije zijn blokkade niet opheft.

ReArm Europe: 800 miljard voor Europese defensie

De andere grote inzet op de top was het ReArm Europe-pakket, ook wel Herbewapen Europa genoemd. De Europese Commissie heeft een plan gelanceerd om 800 miljard euro beschikbaar te stellen voor de Europese defensie-industrie en voor steun aan Oekraïne. Hiervan is 150 miljard euro voorzien als gezamenlijke EU-leningen, vergelijkbaar met het SURE-instrument dat tijdens de coronacrisis werd gebruikt. De overige 650 miljard euro is afkomstig van extra nationale defensie-investeringen door de lidstaten. Op de top bereikten 26 van de 27 lidstaten overeenstemming over het raamwerk. Alleen Hongarije onthield zijn steun.

Nederlandse positie: defensie ja, joint debt met voorbehoud

De Nederlandse positie op de top is genuanceerd. Nederland steunt de versterking van de Europese defensiecapaciteit en de steun aan Oekraïne. Maar meerdere coalitiepartijen hebben bezwaren bij nieuwe gezamenlijke EU-schulden, na de precedenten die werden geschapen tijdens de coronacrisis. Jetten benadrukt dat de 150 miljard euro aan EU-leningen voor defensie een andere rechtsgrondslag heeft dan de coronasteun, maar de politieke discussie over extra Europese schulduitgifte blijft gevoelig in de Tweede Kamer.

Meer op de agenda: Midden-Oosten, migratie en begroting

De EU-top bespreekt ook de situatie in het Midden-Oosten, inclusief de gevolgen van de Iran-oorlog voor de energieprijzen en de stabiliteit in de regio. Commissievoorzitter Von der Leyen presenteerde een plan om de energiezekerheid van de EU te vergroten via diversificatie van LNG-leveranciers en versnelling van de uitrol van hernieuwbare energie. Op de agenda staan ook de EU-begroting voor 2027-2033, concurrentievermogen van de interne markt en het Europese migratiedossier, waar Nederland traditioneel een strenge lijn bepleit.

Europa heroriënteert zich op strategische autonomie

De EU-top van maart 2026 vindt plaats in een geopolitieke context die dramatisch is veranderd. De trans-Atlantische zekerheid die Europa decennialang als vanzelfsprekend beschouwde, staat ter discussie nu de VS grotendeels eigen routes kiest in de Midden-Oosten-crisis. Europa probeert een eigen koers te varen: meer defensie-autonomie en minder afhankelijkheid van Amerikaanse bereidheid tot bijstand. ReArm Europe is in die context niet alleen een reactie op Rusland, maar ook een stap richting strategische soevereiniteit. Voor Nederland, met zijn historisch sterke trans-Atlantische binding, is die verschuiving een politiek en strategisch gevoelig thema dat ook na deze top volop in discussie zal blijven.