IEA: grootste energieverstoring ooit, thuiswerken en minder rijden dringend aanbevolen

Nooit eerder zo veel olie van de markt verdwenen

Het Internationaal Energieagentschap heeft de huidige situatie op de wereldwijde oliemarkt aangeduid als de grootste verstoring in de tachtigjarige geschiedenis van de organisatie. Normaal passeren dagelijks meer dan vijftig olietankers de Straat van Hormuz, de smalle waterweg tussen Iran en het Arabisch Schiereiland die twintig procent van het wereldwijde olietransport vertegenwoordigt. Sinds de blokkade door Iran zijn die aantallen teruggevallen tot een handvol per dag, terwijl meer dan honderdvijftig schepen voor anker liggen buiten de straat in afwachting van een diplomatieke of militaire oplossing.

Iran voert aanvallen uit op koopvaardijschepen

Tot 12 maart heeft Iran eenentwintig bevestigde aanvallen uitgevoerd op koopvaardijschepen in de Golfregio. Donderdagochtend werden twee olietankers voor de Iraakse kust getroffen, een derde voor de kust van de Verenigde Arabische Emiraten en een vierde in de Perzische Golf zelf. De aanvallen beperken zich niet tot schepen die de straat proberen te passeren, maar richten zich breder op de Golfscheepvaart. Iran presenteert de acties als directe vergelding voor de gecombineerde militaire aanvallen van de VS en Israel die op 28 februari begonnen.

IEA roept burgers op tot directe gedragsverandering

In een stap zonder precedent riep het IEA overheden en burgers op om hun energieverbruik onmiddellijk terug te dringen. De aanbevelingen zijn concreet: zoveel mogelijk thuiswerken, het openbaar vervoer gebruiken in plaats van de auto, en koken op elektrische platen in plaats van aardgas. Luchtvaartpassagiers wordt gevraagd niet-essentieel vliegverkeer te vermijden. Voor industriele afnemers adviseert het IEA de productie te spreiden over daluren en waar mogelijk te schakelen naar alternatieven voor petroleum. Het is voor het eerst dat de organisatie noodmaatregelen afkondigt die direct gericht zijn op het gedrag van individuele burgers.

Nederland en Duitsland wijzen missie voorlopig af

Minister-president Jetten heeft laten weten dat een Nederlandse militaire missie naar de Straat van Hormuz voorlopig niet aan de orde is. Jetten en zijn Duitse ambtgenoot Merz reageerden eensgezind: er is geen concreet voorstel ontvangen voor een beschermingsoperatie en de diplomatieke weg verdient nu prioriteit. Nederland heeft wel aangegeven bereid te zijn bij te dragen aan de bescherming van Europese partners zodra er een duidelijk gecoordineerd verzoek ligt. De Nederlandse regering neemt vooralsnog geen van de IEA-maatregelen formeel over, maar volgt de situatie op de voet.

Irak en Koeweit dreigen olie niet meer kwijt te kunnen

De gevolgen reiken verder dan stijgende brandstofprijzen aan de pomp. Irak en Koeweit zijn voor vrijwel al hun olie-export afhankelijk van de Straat van Hormuz. Nu de doorvaart geblokkeerd is, dreigt de opslagcapaciteit in beide landen binnen enkele dagen vol te raken. Zodra opslagtanks verzadigd zijn, moeten producenten de winning noodgedwongen terugschroeven. Irak is voor meer dan negentig procent van zijn staatsinkomsten afhankelijk van olie-export, waardoor een langdurige blokkade het land in acute financiele problemen brengt.

Olieprijs boven de honderd dollar

Op de financiele markten heeft de blokkade diepe sporen achtergelaten. Brentolie handelt inmiddels ruim boven de honderd dollar per vat, een stijging van meer dan veertig procent ten opzichte van de periode voor het conflict. Analisten van meerdere grote banken waarschuwen dat bij een voortdurende blokkade de prijs richting de honderdvijftig dollar kan gaan, een niveau dat de wereldwijde economische groei ernstig zou schaden. Luchtvaartmaatschappijen, scheepvaartbedrijven en de petrochemische industrie passen hun tarieven al aan de nieuwe realiteit aan.

Diplomatiek overleg stagneert

Achter de schermen vinden gesprekken plaats via Oman, dat traditioneel als bemiddelaar optreedt. Maar de kloof tussen de Amerikaanse en Israelische voorwaarden voor een staakt-het-vuren en de Iraanse eisen blijft groot. De VN-Veiligheidsraad bereikte vorige week geen overeenstemming over een resolutie door een veto van China en Rusland. Zolang de diplomatieke impasse voortduurt, blijft de wereldwijde energiemarkt in een toestand van uitzonderlijke spanning verkeren en neemt de druk op regeringen toe om hun bevolking concrete handelingsperspectieven te bieden.