Nederland telt meeste AI-talent van Europa maar blijft ver achter in scaleup-conversie

Nederland leidt Europa in AI-talent

Met 10,9 AI-professionals per tienduizend inwoners heeft Nederland de hoogste AI-talentdichtheid van heel Europa. Dat concludeert TNO in het jaarlijkse rapport State of Dutch Tech 2026, dat in samenwerking met Techleap werd opgesteld. De Nederlandse tech-sector telt momenteel 11.301 actieve bedrijven en trok in 2025 in totaal 2,64 miljard euro aan risicokapitaal aan, een stijging van 11,5 procent ten opzichte van het jaar ervoor. De sector groeit, het talent is aanwezig en de internationale interesse neemt toe. Toch schuilt er achter die cijfers een hardnekkig probleem dat al jaren terugkeert in de analyses.

De scaleup-paradox

Van alle AI-startups in Nederland groeit slechts 21,2 procent door naar de status van scaleup, een bedrijf dat meer dan tien miljoen euro heeft opgehaald. Het Europees gemiddelde ligt op 31,1 procent en de Verenigde Staten haalt zelfs 80,9 procent. Dat betekent dat een Nederlandse AI-startup statistisch gezien bijna vier keer minder kans heeft om succesvol door te groeien dan een vergelijkbaar Amerikaans bedrijf. Beleidsmakers en investeerders noemen dit al jaren de scaleup-paradox: ondanks wereldklasse talent en gunstige vestigingsomstandigheden slaagt Nederland er niet in om zijn startups op grote schaal te laten doorgroeien naar internationale koplopers.

Buitenlands kapitaal domineert AI-financiering

Een opvallende bevinding in het rapport is de oorsprong van het investeringskapitaal. Van alle venture capital dat in 2025 naar Nederlandse AI-bedrijven vloeide, was 75 procent afkomstig van buitenlandse investeerders. Dat is op het eerste gezicht een teken van vertrouwen in het Nederlandse ecosysteem, maar het schept ook afhankelijkheid. Wanneer buitenlandse fondsen hun strategie herzien of hun focus verleggen, kunnen Nederlandse scale-ups plots met een financieringstekort komen te zitten. Critici pleiten al langer voor de opbouw van een steviger inlands durfkapitaalfonds dat minder gevoelig is voor internationale marktschommelingen.

Deeptech trekt onevenredig veel kapitaal

Binnen de tech-sector neemt deeptech een bijzondere positie in. Hoewel deeptech-bedrijven slechts twaalf procent van het totale ecosysteem uitmaken, zijn zij verantwoordelijk voor 41 procent van alle scaleups en trekken zij eveneens 41 procent van al het risicokapitaal aan. De scaleup-ratio van deeptech bedraagt 39 procent, meer dan het dubbele van de 17 procent die voor gewone tech-bedrijven geldt. Dit weerspiegelt de bereidheid van investeerders om grotere tickets te plaatsen op bedrijven die werken aan fundamentele technologische doorbraken, zoals kwantumcomputing, halfgeleiders en geavanceerde materiaalwetenschap. Nederland heeft op deze terreinen een sterke reputatie, mede dankzij de aanwezigheid van bedrijven als ASML en NXP.

Internationale afgestudeerden blijven vaker

Een positieve trend die het rapport benadrukt, is de hogere retentie van internationaal talent. Van alle internationale studenten die in Nederland afstuderen, kiest inmiddels 53,4 procent ervoor om in het land te blijven werken. Dat is een stijging ten opzichte van voorgaande jaren en een direct gevolg van het gerichte recruitmentbeleid van universiteiten en het bedrijfsleven. Voor de AI-sector is dit van groot belang, omdat de vraag naar AI-specialisten de binnenlandse uitstroom van opleidingen structureel overtreft. Zonder internationale aanvulling zou het talent-overschot snel omslaan in een tekort.

Vrouwelijk ondernemerschap groeit maar blijft klein

Het rapport besteedt ook aandacht aan diversiteit. Het aantal startups met vrouwelijke oprichters groeit met 22 procent per jaar, een indrukwekkend tempo. Toch vertegenwoordigen vrouwelijke oprichters nog altijd slechts acht procent van alle scaleups. Dat laat zien dat ondanks de positieve trend de kloof tussen mannelijke en vrouwelijke ondernemers in de tech-sector hardnekkig blijft. Initiatieven zoals gerichte investeringsfondsen voor vrouwelijke oprichters en mentorprogramma's winnen aan kracht, maar structurele verandering vraagt om meer dan goede bedoelingen.

Wat moet er veranderen

TNO doet in het rapport een aantal concrete aanbevelingen. Ten eerste pleit het instituut voor een nationaal groeifonds dat specifiek gericht is op de overgang van startup naar scaleup, de fase waarin Nederlandse bedrijven het meest achterblijven. Ten tweede beveelt TNO aan de administratieve lasten voor groeiende bedrijven te verlichten, omdat complexe regelgeving een rem zet op snelle expansie. Ten derde wijst het rapport op de noodzaak van meer samenwerking tussen kennisinstellingen en het bedrijfsleven om innovaties sneller van lab naar markt te brengen. De conclusie is helder: Nederland heeft het talent, maar moet leren het om te zetten in duurzame economische kracht.