3.200 schepen vastgelopen in Straat van Hormuz: zeelieden rantsoeneren water, Nederland klaar voor bescherming

Van 20 miljoen naar 2 miljoen vaten per dag

De Straat van Hormuz, de 54 kilometer brede zeestraat tussen Iran en Oman waardoor normaal gesproken zo'n twintig procent van de wereldwijde oliehandel stroomt, is door de Iraanse blokkade grotendeels tot stilstand gekomen. Waar dagelijks 110 tot 130 schepen de doorgang in en uitvoeren, zijn dat er nu nog maximaal vier of vijf. Het dagelijkse olievolume dat door de straat wordt getransporteerd, is gedaald van circa 20 miljoen vaten naar ongeveer 2 miljoen vaten. Dat heeft directe gevolgen voor de olieprijzen: een vat ruwe olie kostte voor het uitbreken van het conflict rond 70 dollar; inmiddels noteert de markt circa 110 dollar per vat, een stijging van 57 procent in enkele weken.

3.200 schepen en 20.000 zeelieden vastgelopen

Volgens de Internationale Maritieme Organisatie (IMO) van de Verenigde Naties zitten op dit moment ongeveer 3.200 schepen vast in de Perzische Golf, met aan boord naar schatting 20.000 zeevarenden. Onder de vastliggende schepen bevinden zich meer dan honderd ruwe olietankers, tientallen LNG-carriers, producttankers en containerschepen. De bemanningen bevinden zich in een benarde situatie. Schepen worden niet bevoorraad en diverse bemanningsleden melden dat zij begonnen zijn met het rantsoeneren van drinkwater en voedsel. Een Indiase zeeman verklaarde tegenover Indiase media dat zijn schip geen drinkwater meer had en dat een evacuatie niet mogelijk was omdat Iran geen doorgang verleent aan reddingsoperaties.

Iran laat selectief schepen door

Iran hanteert een selectieve doorlaatpolitiek. Schepen die varen onder de vlag van landen die Iran als bevriend beschouwt, of die lading vervoeren bestemd voor Iran of voor bevriende staten zoals China, India, Pakistan, Irak en Turkije, krijgen in beperkte mate doorgang. Voor westerse tankers, in het bijzonder schepen die olie transporteren voor EU-landen of de Verenigde Staten, geldt een feitelijk verbod. De Iraanse Revolutionaire Garde patrouilleerde de afgelopen week met patrouilleboten en drones langs de Straat en somde meerdere vrachtschepen aan de kant, waarbij bemanningen ondervraagd werden en documenten in beslag werden genomen.

Nederland en bondgenoten verklaren zich klaar

Op 19 en 20 maart publiceerden Nederland, het Verenigd Koninkrijk, Frankrijk, Duitsland, Italie en Japan een gezamenlijke verklaring waarin zij aangaven klaar te zijn om bij te dragen aan de bescherming van de scheepvaart door de Straat van Hormuz. Minister-president Rob Jetten lichtte de Nederlandse positie toe na afloop van de ministerraad van vrijdag 20 maart. "Wij staan klaar om bij te dragen, maar er liggen op dit moment geen Nederlandse fregatten of mijnenvegers klaar voor directe inzet," zei Jetten. De coalitie benadrukte dat militaire bescherming pas aan de orde is als het geweld stopt en Iran bereid is tot onderhandeling.

Rotterdam en de Nederlandse zeevaart voelen de druk

De Rotterdamse haven en de Nederlandse rederijensector ondervinden directe gevolgen van de blokkade. Een deel van de olieaanvoer voor raffinaderijen in de Rijnmond komt normaal via de Perzische Golf. Doordat die route geblokkeerd is, moeten tankers omvaren via de Kaap de Goede Hoop, wat de transporttijd met twee tot drie weken verlengt en de vrachttarieven opstuwt. De Koninklijke Vereniging van Nederlandse Reders (KVNR) meldde dat ruim twintig schepen van Nederlandse rederijen of met een Nederlandse bemanning deels voor de Straat liggen te wachten. Europese landen beschikken over grotere strategische reserves van aardolieproducten dan Azie, maar ook die buffers hebben een beperkte houdbaarheid als de blokkade langer aanhoudt.

IEA waarschuwt voor energiecrisis

Het Internationaal Energieagentschap (IEA) heeft in een spoedrapport gewaarschuwd dat een langdurige blokkade van de Straat van Hormuz kan uitlopen op de ernstigste energiecrisis sinds de oliecrisis van 1973. Als de doorgang langer dan zes weken geblokkeerd blijft, dreigt een tekort aan vliegtuigbrandstof en industriele stookolie in Europa en Azie. Het IEA riep leden op hun strategische olieveiligheidsvoorraden te activeren en coördineerde overleg met niet-IEA-leden zoals India en China om de markt te stabiliseren. Of die inspanningen voldoende zijn hangt af van hoe snel diplomatieke oplossingen worden gevonden voor het onderliggende conflict tussen Iran en de westerse coalitie.