Van den Brink stelt direct moratorium in op Iraanse asielaanvragen vanwege verslechterende veiligheidssituatie

Moratorium per direct van kracht

Minister van Asiel en Migratie Van den Brink heeft op 19 maart 2026 een besluit- en vertrekmoratorium ingesteld voor Iraanse onderdanen. De maatregel gaat met onmiddellijke ingang in en geldt in eerste instantie voor een periode van zes maanden. Het moratorium bestaat uit twee onderdelen die samen een voorlopige bevriezing van het asielproces voor Iraniers inhouden. De directe aanleiding is de sterk verslechterende veiligheidssituatie in Iran als gevolg van de militaire escalatie in het Midden-Oosten, waarbij Iran en Israel elkaar hebben aangevallen en de interne onrust in Iran is toegenomen.

Besluitmoratorium: IND legt behandeling stil

Het eerste onderdeel is het besluitmoratorium. Dat betekent dat de Immigratie- en Naturalisatiedienst gedurende de looptijd van de maatregel, op een aantal uitzonderingen na, geen beslissingen meer neemt op ingediende asielaanvragen van Iraanse onderdanen. Aanvragen die al in behandeling waren, worden tijdelijk opgeschort. Aanvragers ontvangen een brief van de IND met uitleg over de situatie. De IND benadrukt dat het moratorium geen afwijzing is: aanvragen worden niet ongegrond verklaard, maar uitgesteld totdat de veiligheidssituatie voldoende duidelijkheid biedt om een zorgvuldige beoordeling te kunnen maken. De behandelingstermijn wordt navenant verlengd.

Vertrekmoratorium: niemand teruggestuurd naar Iran

Het tweede onderdeel is het vertrekmoratorium. Dit houdt in dat gedurende dezelfde periode geen personen gedwongen worden teruggestuurd naar Iran, ook niet als hun verblijfsvergunning is verlopen of hun asielverzoek eerder was afgewezen. Iraniers die eigenlijk zouden moeten vertrekken, behouden hun recht op opvang in een asielzoekerscentrum. Vrijwillig vertrek naar Iran blijft in principe mogelijk, maar de overheid zal dit niet afdwingen. Het vertrekmoratorium geldt ook voor vreemdelingen in bewaring die wachten op uitzetting naar Iran.

Uitzonderingen voor ernstige misdrijven

Om de veiligheid in Nederland te waarborgen, gelden er expliciete uitzonderingen op het moratorium. Personen die worden verdacht van oorlogsmisdaden, misdaden tegen de menselijkheid of andere ernstige misdrijven vallen buiten de bescherming van het moratorium. Voor hen gelden de normale procedures, inclusief de mogelijkheid van bewaring en uitzetting zodra dat juridisch en praktisch haalbaar is. De minister benadrukt dat het moratorium een humanitair instrument is en niet bedoeld als bescherming voor personen die een gevaar vormen voor de Nederlandse samenleving.

Waarom nu

De directe aanleiding voor het moratorium is de escalatie in het Midden-Oosten in maart 2026. Israel heeft aanvallen uitgevoerd op Iraans grondgebied, waaronder het South Pars-gasveld, en Iran heeft met raketaanvallen op Qatarese energie-infrastructuur gereageerd. Binnen Iran neemt de politieke druk op de bevolking toe: het regime heeft de interne veiligheidsmaatregelen aangescherpt en personen die worden gezien als pro-westers of pro-Israel lopen een verhoogd risico op arrestatie of erger. Onder deze omstandigheden is het volgens de minister "redelijkerwijs niet mogelijk om zorgvuldig te beoordelen of terugkeer naar Iran in een individueel geval verantwoord is".

Reacties uit de Tweede Kamer

De maatregel werd door een deel van de Tweede Kamer verwelkomd als een noodzakelijke humanitaire stap. GroenLinks-PvdA en D66 noemden het besluit "onontkoombaar gezien de situatie in de regio". Partijen aan de rechterzijde van het politieke spectrum reageerden kritischer. De PVV stelde vragen over de verwachte instroom van nieuwe asielaanvragen uit Iran nu het moratorium bekend is geworden, en vroeg of de capaciteit van de IND en de opvangcentra toereikend is voor een mogelijke toename. Het ministerie liet weten dat de capaciteitssituatie nauwlettend wordt gevolgd en dat indien nodig aanvullende maatregelen worden getroffen.

Historische context

Het instrument van het besluit- en vertrekmoratorium wordt in Nederland relatief zelden ingezet. Eerdere toepassingen betroffen landen als Afghanistan, Syrie en Somalie op momenten dat de situatie ter plaatse te onzeker was voor een zorgvuldige beoordeling. Telkens gaat het om een tijdelijke maatregel die na evaluatie kan worden verlengd, verkort of omgezet in een structureler beschermingsbeleid. Voor Iran is een dergelijk moratorium een primeur in recente jaren en een signaal dat de minister de veiligheidssituatie als uitzonderlijk ernstig beoordeelt. Na afloop van de zes maanden evalueert het kabinet of de omstandigheden zijn veranderd en past het beleid daarop aan.