Eerste industriele fotonische chipfabriek ter wereld opent in Eindhoven: chips met licht voor AI en 6G

Chips die met licht werken in plaats van elektriciteit

Op 9 maart 2026 gaf minister Eelco Herbert van Economische Zaken het officiële startsein voor de bouw van een bijzondere fabriek op de High Tech Campus in Eindhoven. Het gaat om de eerste industriele fabriek ter wereld die fotonische chips produceert op zogenoemde 6-inch wafers, de grootste standaardmaat in de halfgeleidersector. Fotonische chips gebruiken lichtdeeltjes, zogenoemde fotonen, in plaats van elektronen om informatie te verplaatsen. "Het voordeel van licht is dat je daarmee veel sneller informatie kunt verplaatsen dan via een draadje met elektriciteit," legt TNO-onderzoeker Ton van Mol uit. Wie glasvezelinternet heeft thuis, maakt al gebruik van het principe: glasvezel is sneller dan koper omdat het licht gebruikt voor datatransport.

150 miljoen euro en vier grote partners

De totale investering in de Eindhovense fabriek bedraagt circa 150 miljoen euro. Een deel daarvan, 53 miljoen euro, komt van PhotonDelta via het Nationaal Groeifonds, het overheidsprogramma dat grootschalige innovatie in Nederland financiert. Andere betrokken partijen zijn TNO, dat als operator en gastheer optreedt, de Technische Universiteit Eindhoven, het Eindhovense bedrijf SMART Photonics en de High Tech Campus zelf. De bouw omvat een zogenoemde cleanroom, een stofvrije ruimte die nodig is voor de nauwkeurige chipproductie, plus twee productieruimten voor de geavanceerde machines. De bouwkosten bedragen circa 65 miljoen euro, de machinekosten nog eens 62 miljoen euro. De officiële opening van het gebouw is voorzien voor mei 2027.

Van 4-inch naar 6-inch: dubbele chipproductie per wafer

De keuze voor 6-inch wafers in plaats van de tot nu toe gangbare 4-inch standaard is strategisch. Een grotere wafer levert meer chips per productieronde, wat de kostprijs per chip aanzienlijk verlaagt. De fabriek mikt op een jaarlijkse productie van tien miljoen fotonische chips. Daarmee wil Nederland, als land dat al jarenlang toonaangevend is in de halfgeleidersector via ASML, ook een centrale positie veroveren in het opkomende marktsegment van fotonica. SMART Photonics, een Nederlands bedrijf dat nu al fotonische chips maakt maar op kleinere schaal, plaatst een eigen productielijn in hetzelfde gebouw. De twee lijnen delen infrastructuur en cleanroomfaciliteiten, wat de investering per partij drukt.

Toepassingen: van AI-datacenters tot medische technologie

De markt voor fotonische chips groeit snel, aangedreven door de explosieve vraag naar rekenkracht voor kunstmatige intelligentie. Grote AI-datacenters verbruiken enorme hoeveelheden stroom, deels omdat de verbindingen tussen servers nog steeds via elektronische chips lopen die veel warmte produceren. Fotonische chips kunnen die verbindingen overnemen en het energieverbruik van datacenters significant verlagen. Naast AI zijn ook 6G-netwerken een grote afzetmarkt: de volgende generatie mobiel internet vereist extreem hoge datasnelheden waarbij fotonische componenten in de netwerkinfrastructuur onmisbaar zijn. Medische technologie is een derde toepassingsgebied: fotonische sensoren kunnen bloedwaarden of kankermarkers meten via lichtspectroscopie, sneller en nauwkeuriger dan traditionele methoden.

Europese strategie voor halfgeleiderautonomie

De fabriek is onderdeel van het Europese PIXEurope-consortium, een initiatief dat in het kader van de European Chips Act de productie van halfgeleiders binnen Europa wil versterken. Europa is momenteel sterk afhankelijk van Taiwan en Zuid-Korea voor geavanceerde chips. De oorlogs- en geopolitieke spanningen rond Taiwan en de blokkade van de Straat van Hormuz hebben het bewustzijn versterkt dat afhankelijkheid van verre productielocaties een strategisch risico is. De Eindhovense fabriek positioneert Nederland als pionier in een nichesegment van de chipmarkt dat de komende tien jaar sterk zal groeien. Na de opstartfase biedt de faciliteit werk aan circa veertig specialisten, met verwachtingen van verdere groei naarmate de productiecapaciteit wordt opgeschaald.

Eindhoven als mondiaal chipcentrum

Met de fotonische chipfabriek verstevigt Eindhoven zijn positie als een van de technologisch meest geavanceerde steden van Europa. De regio herbergt ook het hoofdkantoor en de productiefaciliteiten van ASML, de enige fabrikant ter wereld van EUV-lithografiemachines die onmisbaar zijn voor de productie van de meest geavanceerde halfgeleiders. Naast ASML zijn ook NXP Semiconductors en tientallen toeleveranciers en start-ups in de stad gevestigd. De komst van de fotonische chipfabriek sluit aan bij de ambitie van de gemeente Eindhoven en de regio Brainport om te blijven investeren in de kenniseconomie en nieuwe generaties van ingenieurs aan te trekken die anders mogelijk naar de VS of Azie vertrekken.