Trump en Zelensky dichter bij akkoord over veiligheidsgaranties, maar Donbas blijft onoverkomelijk struikelblok

Drie rondes, geen doorbraak

Vier jaar na het begin van de grootschalige Russische invasie van Oekraine bevinden de vredesonderhandelingen zich in een moeizame fase. Sinds januari 2026 zijn er drie rondes van driezijdig overleg geweest tussen vertegenwoordigers van de Verenigde Staten, Oekraine en Rusland, in Abu Dhabi en Geneve. Geen van die rondes heeft tot een doorbraak geleid. De gesprekken zijn niet vastgelopen, er is geen dramatische breuk, maar de kloof op het kernpunt van het conflict blijft zo groot dat onderhandelaars van alle kanten erkennen dat een akkoord nog ver weg is. Zelensky omschreef de patstelling zo: "De moeilijkheden zitten niet op militair niveau. Ze zitten in de politieke wil en in de territoriumkwesties."

Oekraine en VS eens over veiligheidsgaranties

Op een deelterrein zijn wel stappen gezet. Oekraine en de VS hebben overeenstemming bereikt over de principiele vorm van Amerikaanse veiligheidsgaranties voor Oekraine in het geval van een vredesakkoord. Het Oekrainese voorstel beoogt garanties die vergelijkbaar zijn met artikel 5 van het NAVO-verdrag: als Rusland Oekraine opnieuw aanvalt, zijn de garantiestaten verplicht militair bij te springen. Zelensky noemde dit een belangrijke stap vooruit. "Dit is iets wat we tot nu toe niet hadden," zei hij na een telefoongesprek van dertig minuten met president Trump, waaraan ook Trumps gezant Steve Witkoff en adviseur Jared Kushner deelnamen. Europa kijkt nauwlettend mee: voor EU-lidstaten is de vraag of de VS daadwerkelijk een dergelijke garantie gestand zal doen onder toekomstige presidenten een punt van zorg.

Rusland eist volledige cessie van de Donbas

Het centrale struikelblok is de territoriale kwestie. Het Kremlin eist dat Oekraine de volledige Donbas formeel overdraagt aan Rusland. De Donbas, bestaande uit de provincies Donetsk en Loehansk, is het industriele hart van Oekraine en bevat grote kolen- en staalreserves. Rusland bezet het grootste deel van het gebied maar heeft het nooit volledig onder controle weten te brengen. Trump noemde de kwestie van "het land" de meest pijnlijke "doorn" in de onderhandelingen. Zelensky heeft herhaaldelijk laten weten dat Oekraine geen enkele grenswijziging erkent die onder Russische militaire druk tot stand komt, en dat de Oekrainse grondwet een cesssie van grondgebied verbiedt zonder referendum.

Trump wil deal voor de zomer

President Trump heeft intern aangegeven dat hij graag voor de zomer van 2026 een vredesakkoord wil presenteren, voordat de focus van zijn regering verschuift naar de tussentijdse verkiezingen van november 2026. Die tijdsdruk werkt tweezijdig: enerzijds geeft het onderhandelaars een gevoel van urgentie, anderzijds bestaat het risico dat een haastig akkoord niet duurzaam is en fundamentele kwesties onopgelost laat. Rusland lijkt geen bijzondere haast te hebben: het land bevindt zich in een gunstige militaire positie in het Midden-Oosten-conflict en de Hormuz-blokkade genereert economische voordelen via hogere olieprijzen, ook al liggen de westerse sancties er nog steeds op.

Europa wil meepraten, VS houdt regie

Een punt van wrijving is de rol van Europa in de onderhandelingen. De EU en afzonderlijke Europese landen, die de afgelopen vier jaar tientallen miljarden euro aan steun aan Oekraine hebben verstrekt, zijn tot nu toe niet betrokken bij de trilaterale gesprekken. Alle gesprekken verlopen via de Amerikaanse mediators Witkoff en Kushner. Europese leiders, waaronder de Britse premier en de Franse president, hebben signalen afgegeven dat een vredesakkoord waarbij Europa geen partij is, politiek onhoudbaar is. Ze wijzen erop dat de Europese veiligheidswaarborgen even essentieel zijn als de Amerikaanse, en dat een akkoord zonder Europese handtekening niet door alle EU-lidstaten gerespecteerd zal worden.

Volgende ronde verwacht in april

Een volgende onderhandelingsronde is in voorbereiding voor begin april 2026. Daarvoor zijn Oekraine en de VS bezig met de voorbereiding van een gezamenlijk voorstel over een herstelplan en economisch welvaartspakket voor Oekraine na een eventueel staakt-het-vuren, als extra impuls richting Rusland. Of dat voldoende zal zijn om het Donbas-conflict te doorbreken, achten de meeste betrokken diplomaten onwaarschijnlijk op korte termijn. Het meest realistische scenario dat analisten schetsen, is een langdurig bevroren conflict met een staakt-het-vuren langs de huidige frontlinies, zonder formele erkenning van grenzen door een van de partijen.