EU gekneld tussen VS en China in escalerende handelsoorlog: wat staat er voor Nederland op het spel?

Tarieven van 145 procent: de handelsoorlog escaleert verder

De handelsoorlog tussen de Verenigde Staten en China bereikte in het eerste kwartaal van 2026 nieuwe hoogten. Washington hief de importtarieven op Chinese producten op naar 145 procent, met een basisniveau van 10 procent dat op vrijwel alle categorien van toepassing is, bovenop eerdere heffingen die onder zowel Trump als Biden werden ingevoerd. Peking reageerde met tegenmaatregelen van 125 procent op Amerikaanse importgoederen. De over-en-weer escalatie heeft de handel tussen de twee grootste economieen van de wereld grotendeels lamgelegd.

China beperkt export van zeldzame aardmetalen

Naast tarieven zet China een ander economisch wapen in: de beperking van de export van zeldzame aardmetalen. Deze grondstoffen zijn onmisbaar voor de productie van halfgeleiders, elektromotoren, windturbines en militaire systemen. China is verantwoordelijk voor circa 60 procent van de wereldwijde winning en nog een groter deel van de verwerking. Door de exportbeperkingen ontstaat druk op westerse industrie en defensiebedrijven die afhankelijk zijn van dit materiaal. Europa voert al langer gesprekken over het diversifieren van aanvoerketens, maar structurele alternatieven zijn nog niet beschikbaar in voldoende omvang.

Europa in de squeeze: drie bedreigingen tegelijk

Voor Europese exporteurs zijn er drie gelijktijdige bedreigingen. Ten eerste betalen ze hogere Amerikaanse tarieven op hun eigen uitvoer naar de VS, al heeft de EU een gedeeltelijke vrijstelling bedongen voor bepaalde staal- en aluminiumproducten. Ten tweede leidt de lagere Amerikaanse economische groei, als gevolg van de handelsspanningen, tot minder vraag naar Europese producten. Ten derde maakt een zwakkere Amerikaanse dollar Europese goederen duurder op de wereldmarkt. Analisten ramen een mogelijke daling van de Europese goederenexport met 7,5 tot 21 procent bij een verdere escalatie.

De Europese Commissie heeft tegenmaatregelen goedgekeurd maar deze deels gepauzeerd om de onderhandelingsruimte voor een handelsdeal met Washington te bewaren. De EU loopt het risico zowel van de VS als van China druk te ondervinden zonder in beide gevallen een dominante onderhandelingspositie te hebben.

Chinese en Amerikaanse goederen stromen richting Europa

Een minder zichtbaar maar economisch ingrijpend gevolg is de omleiding van handelsstromen. Amerikaanse producten als maïs, varkensvlees en vloeibaar aardgas (LNG) die China niet meer inneemt, zoeken nieuwe afzetmarkten, waaronder Europa. Tegelijkertijd stromen Chinese goederen met overcapaciteit, van elektrische auto's en huishoudapparaten tot staal en textiel, in toenemende mate richting de EU. De gedeprecieerde Chinese yuan maakt die Chinese producten nog scherper geprijsd, wat Europese producenten in dezelfde sectoren onder druk zet.

Logistieke ontwrichting en het einde van gratis pakketjes

De logistieke gevolgen zijn aanzienlijk. Twaalf procent van de mondiale zeevrachtcapaciteit werd op trans-Pacifische routes geannuleerd toen de VS-China-handel kromp. Dat werkt door in vrachtprijzen en levertijden voor producten die ook in Europa worden verhandeld. Voor consumenten heeft de handelsoorlog een directe consequentie: per 2 mei 2026 verdwijnen in de VS de vrijstellingen voor pakketjes onder 800 dollar die vanuit China worden verzonden, de zogenoemde de minimis-regels. De EU had al eerder besloten vergelijkbare vrijstellingen voor goedkope Chinese pakketjes in 2026 af te schaffen.

Wat staat er voor Nederland op het spel?

Nederland is als kleine, open handelsnatie bijzonder gevoelig voor verstoringen in de wereldhandel. De Rotterdamse haven is de grootste van Europa en fungeert als doorvoerhaven voor goederen die van en naar de VS en China gaan. ASML, een van de meest strategisch waardevolle bedrijven ter wereld, zit al klem tussen de Amerikaanse exportrestricties op chipmachines naar China en Chinese druk om toch te leveren. Breder heeft de Nederlandse maakindustrie te maken met hogere grondstofkosten, verstoorde aanvoerketens en scherpe concurrentie van omgeleide Chinese producten.

Het kabinet-Jetten benadrukt de noodzaak van een sterk, gezamenlijk Europees handelsbeleid om tegenover zowel Washington als Peking een coherente positie in te kunnen nemen. Maar zolang de EU intern verdeeld is over de vraag hoe hard terug te slaan en hoe afhankelijk Europa wil blijven van de Chinese markt, blijft de Unie structureel in het nadeel in deze handelsstrijd.