Boeren voeren actie bij twee bruggen tegen stikstofpakket met beschermingszones rond honderd natuurgebieden

Tractoren bij twee bruggen

Boeren hebben maandag 27 juli op twee plaatsen in het rivierengebied actie gevoerd tegen het stikstofbeleid van het kabinet. Bij Avelingen West, de afrit naast de Merwedebrug bij Gorinchem, stonden ongeveer twintig tractoren opgesteld. Aan de overzijde van diezelfde brug stonden er enkele tientallen. Een derde groep verzamelde zich op het fietspad langs de Jan Blankenbrug bij Nieuwegein.

De deelnemers hadden omgekeerde Nederlandse vlaggen bij zich en borden met leuzen. Opvallend was dat er veel gezinnen meededen, wat past bij de toon die de organisatoren zeggen te willen zetten.

Wat er in het stikstofpakket staat

De aanleiding is het pakket dat het kabinet op 26 juni presenteerde om de vastgelopen vergunningverlening rond stikstof vlot te trekken. De kern daarvan is een zonering rond beschermde natuur. Rond vijftien grote natuurgebieden komt een zone van een kilometer, rond ongeveer vijfentachtig andere gebieden een zone van vijfhonderd meter.

Landelijk moet de stikstofuitstoot uit de landbouw met 42 tot 46 procent omlaag ten opzichte van 2019. Voor de uitvoering is ongeveer twintig miljard euro beschikbaar. Op 2 juli sprak de Tweede Kamer over het pakket.

Waarom die zones het verschil maken

Voor bedrijven binnen een zone kan de uitkomst ingrijpend zijn. Zij moeten volgens het pakket stoppen, verplaatsen of fors investeren in maatregelen die de uitstoot terugbrengen. Daarmee is de ligging van een bedrijf ten opzichte van een natuurgebied bepalend geworden voor de vraag of doorgaan nog reëel is.

Dat verklaart waarom de reactie sterker is dan bij eerdere stikstofrondes. Het gaat niet alleen om een uitstootnorm die overal geldt, maar om een geografische grens die per bedrijf een andere uitkomst oplevert, ongeacht hoe efficiënt dat bedrijf werkt.

Twintig miljard, maar de vraag is waarvoor

De beschikbare twintig miljard euro is bedoeld om de omslag te ondersteunen. Vanuit de sector klinkt echter het bezwaar dat geld voor investeringen alleen zin heeft als er daarna nog iets te verdienen valt. Erik Luiten verwoordde dat tijdens een bijeenkomst met de opmerking dat investeringen om verdiencapaciteit vragen, en dat die volgens hem volledig ontbreekt in dit plan.

Melkveehouder Everdien Kuiper zei dat veel boeren zijn geschrokken van wat de brief van het kabinet voor hen betekent. Op een bijeenkomst in Hardenberg kwamen ongeveer honderd boeren bijeen om de plannen te bespreken.

Wat de organisaties eisen

De acties werden gedragen door Agractie, de vakbond voor melkveehouders en de visserijactiegroep EMK. Hun eis is niet dat het pakket wordt aangepast, maar dat landbouwminister Jaimi van Essen het intrekt. Daarnaast willen zij de garantie dat bedrijven hun bestaande vergunning behouden.

De minister houdt vooralsnog vast aan de lijn dat de maatregelen een samenhangend geheel vormen en dat verzwakking van onderdelen het pakket als geheel ondermijnt. Dat is precies het punt waarop beide kanten elkaar op dit moment niet naderen.

Bewust binnen de lijntjes

De organisatoren hebben deze keer bewust gekozen voor een andere aanpak dan bij eerdere protesten. De actievoerders gingen niet de brug of de snelweg op. Een woordvoerder zei dat dit het begin is van de acties, dat men het publieksvriendelijk wil houden, en dat het publiek daarbij hard nodig is.

Daarbij speelt ook een praktische overweging mee. Bij eerdere gelegenheden stelde de politie een maximum van twintig tractoren binnen steden, wat de organisatoren als weinig effectief beschouwden. De keuze voor locaties net buiten de bebouwde kom sluit daarop aan.

Wat er de komende weken staat te gebeuren

De acties van maandag zijn uitdrukkelijk gepresenteerd als opmaat. Op 14 augustus staat een demonstratie in Den Bosch gepland, waarmee het protest zich verplaatst naar de provincie waar de veehouderij zwaar vertegenwoordigd is. De vraag is of de rustige opzet van deze week standhoudt naarmate de druk oploopt.

Tegelijk ligt de politieke behandeling grotendeels stil. De Tweede Kamer is met reces en ook de bewindslieden gaan binnenkort met vakantie, waardoor een inhoudelijk vervolg pas na de zomer te verwachten valt.

Wat nog onduidelijk is

Op een aantal punten is het beeld nog niet compleet. Hoeveel bedrijven precies binnen de zones vallen is niet in een openbaar aantal vastgelegd, en dat maakt de omvang van de ingreep lastig te wegen. Ook is niet uitgewerkt hoe de twintig miljard euro over stoppen, verplaatsen en verduurzamen wordt verdeeld.

Verder is onbekend of het kabinet bereid is te bewegen op de vergunningen, het punt waar de organisaties het zwaarst op inzetten. Zolang die vragen openstaan, blijft onzeker of het bij symbolische acties langs de weg blijft.