Huidkanker-apps worden in Nederland steeds vaker gebruikt, maar onderzoek legt bloot wat het algoritme mist

Een miljoen gebruikers en een controle die je zelf doet

Steeds meer Nederlanders leggen een verdacht plekje eerst voor aan hun telefoon. De bekendste toepassing, SkinVision, heeft in Nederland meer dan een miljoen gebruikers. Het aantal huidchecks dat er wordt gedaan groeide de afgelopen vijf jaar elk jaar met 24 tot 34 procent.

Ook de gratis app van de Melanoomstichting wordt vaker gebruikt. Daarmee houden mensen foto's van hun moedervlekken bij om veranderingen te volgen, en vergelijken ze hun eigen beeld met een reeks melanomen die door artsen is samengesteld.

De snelst groeiende kanker van het land

Die belangstelling komt niet uit de lucht vallen. Huidkanker is in Nederland de meest voorkomende vorm van kanker en tegelijk de vorm die het hardst groeit. Volgens het Integraal Kankercentrum Nederland gaat het om bijna 75.000 nieuwe diagnoses per jaar.

Daarvan zijn ruim 51.000 basaalcelcarcinomen en bijna 15.000 plaveiselcelcarcinomen. Het melanoom, de gevaarlijkste variant, komt ruim 8.000 keer per jaar voor. Bijna 488.000 Nederlanders kregen in de afgelopen tien jaar een huidkankerdiagnose en leven daar nu mee.

Waarom de spreekkamer het niet bijhoudt

Die aantallen vertalen zich rechtstreeks naar de wachtkamer. Huidkanker legt op dit moment beslag op ongeveer een kwart van de dermatologische capaciteit in Nederland, en de verwachting is dat dat richting 2040 oploopt tot de helft.

Daar zit de belofte van de apps. Als mensen zelf een eerste schifting maken en alleen met echt verdachte plekjes naar de huisarts gaan, blijft er meer tijd over voor de gevallen die er toe doen. In een pilot met huisartsen zei de helft van de deelnemers met een laagrisicobeoordeling dat zij het geplande bezoek zouden hebben afgezegd.

Wat het algoritme wel en niet ziet

De cijfers uit de praktijk zijn gemengd. Onderzoek van de afdeling dermatologie van het Erasmus MC laat zien dat het algoritme ongeveer negentig procent van de kwaadaardige plekken ook als kwaadaardig aanmerkt. Tegelijk krijgt dertig procent van de goedaardige plekjes datzelfde stempel.

Onder gebruikers werd daardoor dertig procent meer huidkanker gevonden dan onder mensen zonder app, maar het aantal bezoeken aan de dermatoloog verdrievoudigde. Ontlasting van de zorg en extra drukte liggen bij deze techniek dus dicht bij elkaar.

Een Gentse studie die de sensitiviteit lager legt

In februari kwam daar een kritisch onderzoek bij van UZ Gent, de Universiteit Gent en het Skin Cancer Research Institute Ghent. De onderzoekers legden ongeveer 1.900 huidafwijkingen van zo een 1.400 patienten naast de beoordeling van de app. Bij ongeveer een tiende ging het daadwerkelijk om huidkanker.

In die groep miste de app een op de vier huidkankers. Omgekeerd kreeg ongeveer een op de acht goedaardige letsels vals alarm. Volgens hoogleraar Lieve Brochez werd 87 procent van de onschuldige plekjes correct als geruststellend beoordeeld, wat betekent dat de rest onnodig ongerust werd gemaakt.

De foto is vaak het probleem

Nog opvallender was hoeveel beelden helemaal niet te beoordelen bleken. In de studie gold dat voor zestien tot negentien procent van de letsels, en dat aandeel liep op tot 71 procent als patienten de foto zelf maakten.

Dat sluit aan bij een bekende beperking van deze techniek. Het algoritme presteert minder goed op behaarde huid en op donkere huidtypen, waardoor juist groepen bij wie huidkanker vaak later wordt herkend, ook door de app slechter worden bediend.

De maker houdt vast aan een smallere claim

SkinVision zelf spreekt niet over diagnostiek. Wim Laloo, hoofd klinische ontwikkeling, benadrukt dat het om een screeningsinstrument gaat en nadrukkelijk niet om het stellen van diagnoses. Volgens hem is het algoritme sinds de meetperiode van de Gentse studie verbeterd, met sensitiviteitswaarden rond de negentig procent.

Bij de app kijkt bovendien een team van teledermatologen mee naar de ingestuurde beelden en naar het oordeel van het algoritme. Dat maakt het geheel meer dan een rekenmodel, maar het verandert niets aan de kwaliteit van de foto waarmee alles begint.

Wat dit voor de Nederlandse zorg betekent

Voor Nederland is de vraag niet langer of mensen deze apps gebruiken, maar hoe de zorg zich ertoe verhoudt. Onderzoekers wijzen erop dat een AI-hulpmiddel alleen werkt met een duidelijk afgebakende doelgroep, goede gebruiksinstructie en een vaste plek in de route naar de huisarts.

Zonder die inbedding blijft de uitkomst onvoorspelbaar. Iemand die ten onrechte wordt gerustgesteld is slechter af dan iemand die onnodig naar de dermatoloog gaat, en dat risico ligt voorlopig bij de gebruiker zolang niemand vastlegt welk gewicht een app in de zorg mag krijgen.