Zeventien doden bij raketaanval op Kyiv, geen enkele ballistische raket werd onderschept

Een nacht waarin de luchtafweer niets tegenhield

Bij een grootschalige Russische aanval op Kyiv en de omliggende regio zijn zeker zeventien mensen om het leven gekomen. Zestien doden vielen in de provincie rond de hoofdstad, een in de stad zelf. Tientallen mensen raakten gewond. Volgens de Oekraiense luchtmacht is van de ballistische raketten die werden afgevuurd er geen enkele onderschept.

Over de precieze samenstelling van de aanval lopen de opgaven iets uiteen. Het gaat om ongeveer 28 tot 29 raketten, waaronder 24 ballistische, aangevuld met 115 drones van het Shahed-type. Er zijn aanwijzingen dat daarbij clustermunitie is gebruikt.

Waar de raketten en drones neerkwamen

Het zwaarst getroffen gebied ligt buiten de stadsgrenzen, in het district Brovary ten oosten van Kyiv. Ook in de districten Boetsja en Fastiv sloegen projectielen in. In de stad zelf raakten zeker zeven locaties beschadigd, verspreid over de wijken Holosiivskyi, Obolonskyi, Desnianskyi en Sviatosjynskyi, waaronder een woontoren van twintig verdiepingen.

Dat het dodental buiten de stad hoger ligt dan erin, is geen toeval. De schaarse luchtafweer die er nog is, wordt geconcentreerd boven de hoofdstad zelf. Wat daarbuiten ligt, is aanzienlijk slechter beschermd.

Distributiecentra en een treinstation als doelwit

Een groot deel van de inslagen trof logistiek. Bij het treinstation Kvitneve kwamen acht mensen om. Distributiecentra van supermarktketen Silpo werden geraakt, waarbij zes medewerkers om het leven kwamen op twee locaties. Een magazijn van de webwinkel Rozetka werd verwoest en een opslagplaats van supermarktketen Novus vloog in brand.

De keuze voor voedselopslag en verdeelcentra past in een patroon dat de oorlog al langer kenmerkt. Wie de bevoorrading van een stad raakt, treft niet alleen de directe slachtoffers maar ook de bevoorrading van honderdduizenden mensen in de weken erna.

Zelensky wijst op het tekort aan onderscheppers

President Volodymyr Zelensky legde de verantwoordelijkheid voor het aantal doden direct bij het uitblijven van leveringen. Onderscheppingsraketten tegen ballistische wapens hadden volgens hem levens kunnen redden van de mensen die deze dag omkwamen.

Hij onderbouwde dat met een cijfer. Oekraine beschikt nu over ongeveer een derde van de luchtafweerraketten die het een jaar geleden had. Het aandeel projectielen dat wordt onderschept is in dezelfde periode gedaald van zeventig tot honderd procent naar zo'n tien tot twintig procent in de afgelopen weken. Het land heeft ongeveer tien Patriot-batterijen, maar de raketten om ermee te schieten raken op.

Waarom Patriot-raketten niet zomaar bij te maken zijn

De onderscheppers worden vrijwel uitsluitend gemaakt door de Amerikaanse bedrijven Lockheed Martin en RTX. Het zijn uiterst complexe precisiewapens met geavanceerde elektronica, die miljoenen euro's per stuk kosten. De Amerikaanse productiecapaciteit ligt op zo'n 600 tot 1.000 raketten per jaar.

Daar komt bij dat de Amerikaanse voorraad zelf is geslonken. Waar de Verenigde Staten eerder meer dan 2.300 onderscheppers hadden, wordt de huidige voorraad geschat op 800 tot 1.000 stuks, mede door het gelijktijdige gebruik in de conflicten in het Midden-Oosten. Landen die zelf Patriot-systemen bezitten, aarzelen daarom om hun schaarse voorraad af te staan.

De Amerikaanse licentie die er niet kwam

Een van de twee routes uit het tekort is productie in Oekraine zelf. President Trump stemde tijdens NAVO-besprekingen in Ankara aanvankelijk in met een licentie daarvoor, maar kwam daar later op terug met een verwijzing naar de verspreiding van gevoelige technologie.

De andere route is meer westerse productie en meer overdrachten. In de Verenigde Staten wordt gesproken over het maken van Patriot-onderdelen in Oekraine of eindassemblage in Duitsland. Negen Europese landen werken daarnaast met Oekraine aan nieuwe systemen tegen ballistische en hypersonische raketten, maar deskundigen waarschuwen dat zoiets jaren kost. Militaire analisten spreken van een situatie zonder oplossing op korte termijn en verwachten harde maanden.

De Nederlandse rol in het luchtafweerdossier

Nederland is een van de landen die Patriot-materieel aan Oekraine heeft geleverd, naast de Verenigde Staten en Duitsland, en heeft toegezegd financieel bij te dragen aan extra Patriot-luchtverdediging voor het land. Daarnaast staat Nederlandse luchtverdediging in Polen om het logistieke knooppunt te beschermen waarlangs militair materieel uit NAVO-landen naar Oekraine gaat.

Die inzet in Polen is dit voorjaar met maximaal zes maanden verlengd. Het gaat om twee Patriot-systemen, Nasams-luchtafweer, systemen tegen drones en ongeveer 300 militairen. Nederland zit daarmee aan beide kanten van hetzelfde tekort: het beschermt de aanvoerroute en draagt bij aan de voorraad die te klein is.

Reacties uit Parijs en Moskou

De Franse president Emmanuel Macron noemde de aanval een politiek van terreur en zei dat de Europese Unie de sanctiedruk op Rusland zal opvoeren en de militaire steun aan Oekraine voortzet. Moskou meldde van zijn kant 475 Oekraiense drones te hebben neergehaald en drie vrachtschepen bij Odesa te hebben getroffen. Volgens berichten ontving Rusland bovendien een Noord-Koreaanse raketeenheid.

Wat in die verklaringen ontbreekt, is een concrete toezegging over de onderscheppers zelf. Dat is precies het punt waarop de Oekraiense regering aandringt, en zolang daar niets verandert, blijft het onderscheppingspercentage laag en het aantal slachtoffers bij dit soort aanvallen hoog.