Hedgefonds steekt nog eens 400 miljoen dollar in Source Foundry, een startup die de lithografie van ASML wil aanvallen

Een half miljard dollar voor een bedrijf zonder product

Het Amerikaanse hedgefonds Situational Awareness heeft deze week nog eens 400 miljoen dollar gestoken in Source Foundry, een startup die zich richt op de machines waarmee chips worden gemaakt. Het fonds had al eerder ingelegd en komt daarmee op een totaal van ongeveer 500 miljoen dollar. Source Foundry werd bij die ronde gewaardeerd op 5 miljard dollar.

Het bedrijf werd ongeveer een jaar geleden in Californie ingeschreven en opereert sindsdien grotendeels in stilte. Oprichters zijn Abdulmalik Obaid en Joe Burg, beiden gepromoveerd aan Stanford in materiaalkunde en techniek. Eerder haalde het bedrijf al geld op bij durfkapitalist Sequoia Capital.

Wat de startup zegt te willen doen

Source Foundry wil geen chips bakken, maar het gereedschap en de software leveren die daarvoor nodig zijn. De inzet is om de stappen die voorafgaan aan het productieproces in de fabriek opnieuw te ontwerpen, toegespitst op de eisen die AI-chips stellen. Lithografie, de stap waarin het patroon van de schakeling met licht op de wafer wordt afgebeeld, is daarbij het aangewezen doelwit.

Meer details ontbreken. Het bedrijf heeft niet openbaar gemaakt welke processtap het precies aanpakt, of het al afspraken heeft met chipfabrikanten en hoe de nieuwe investering is gestructureerd. Er is nog geen product. Wie beoordeelt of de belofte realistisch is, moet het dus doen met een waardering en een intentie.

Waarom dit ASML raakt

De aankondiging valt op omdat de lithografie voor de meest geavanceerde chips volledig bij een Nederlands bedrijf ligt. ASML uit Veldhoven is de enige leverancier van machines die met extreem ultraviolet licht werken, de techniek die nodig is voor de kleinste structuren op moderne chips. Elk bedrijf dat aan de top van de chipproductie wil meedoen, moet langs Veldhoven.

Die machines zijn ook een logistiek project op zich. Ze hebben ongeveer het formaat van een schoolbus, kosten meer dan 400 miljoen dollar per stuk en het bouwen en installeren kost veel tijd. Precies die combinatie van prijs, omvang en levertijd is wat uitdagers proberen te omzeilen, en wat afnemers ontvankelijk maakt voor een alternatief.

Een investeerder die net bijna omviel

De timing is opmerkelijk. Situational Awareness is opgericht door Leopold Aschenbrenner, een oud-onderzoeker van OpenAI die begin twintig was toen hij het fonds begon en geen ervaring als belegger had. In de eerste helft van 2026 boekte het fonds volgens berichtgeving een cumulatief rendement van 439 procent.

Daarna ging het hard mis. Na een verlies van 67 procent in juli moest het fonds noodgedwongen een groot deel van zijn beursgenoteerde posities verkopen, waaronder een pakket van ongeveer 16 miljard dollar aan handelshuis Citadel. Het beheerd vermogen daalde daardoor van een piek van rond de 45 miljard dollar begin juli naar ongeveer 10 miljard. Aschenbrenner zou voortaan tot dertig procent van de portefeuille in niet-beursgenoteerde bedrijven willen steken.

Wat er niet is aangetoond

Een waardering van 5 miljard dollar zegt iets over wat investeerders bereid zijn te betalen, en weinig over wat er in een laboratorium is gelukt. Bij chipmachines is dat verschil groter dan in vrijwel elke andere tak van techniek, omdat de stap van een werkend prototype naar een machine die jarenlang met nanometerprecisie in een fabriek draait doorgaans jaren en miljarden kost.

Daar komt bij dat de kopers van zulke machines uiterst behoudend zijn. Een chipfabrikant die een productielijn omgooit voor onbewezen apparatuur riskeert zijn hele opbrengst per wafer. Nieuwe leveranciers komen in deze sector zelden binnen via een frontale aanval op de duurste machine, en vaker via een deelstap waar de risicos te overzien zijn.

Amerikaanse zelfvoorziening als drijfveer

Het geld past in een bredere Amerikaanse beweging om de eigen keten voor chipproductie minder afhankelijk te maken van buitenlandse leveranciers. Voor Washington is de afhankelijkheid van een enkele Nederlandse fabrikant en van fabrieken in Oost-Azie al jaren een politiek thema, en particulier kapitaal volgt die redenering nu ook.

Voor Nederland is dat een dubbel signaal. De positie van ASML is een van de weinige plekken waar Europa daadwerkelijk onmisbaar is in de mondiale techniekketen, en tegelijk is die positie precies daarom een doelwit. Eerder dit jaar werd al zichtbaar dat ook China aan eigen lithografiemachines werkt, zij het met een oudere techniek.

Wat dit betekent voor Brainport en de beurs

Op korte termijn verandert er niets aan de orderportefeuille van ASML of aan de werkgelegenheid in de regio Eindhoven. Een startup zonder product is geen concurrent. Wat wel verandert, is het beeld dat het monopolie onaantastbaar zou zijn, en dat beeld is voor beleggers een deel van de waardering van het aandeel waard.

De interessantere vraag is wat er gebeurt als serieus kapitaal jarenlang blijft stromen naar pogingen om die ene schakel te omzeilen. Ook mislukte pogingen leveren kennis, patenten en mensen op. Voor de Nederlandse economie, die zwaar leunt op deze ene keten, is dat een risico dat zich niet in kwartaalcijfers laat aflezen.